Chương 60
Rối loạn ngôn ngữ và rối loạn tri giác

Nạn nhân chiến tranh rối loạn trí nhớ, rối loạn định hướng lực, rối loạn ngôn ngữ và rối loạn tri giác, như rối loạn trí nhớ gần, có thể trắc nghiệm bệnh nhân qua việc bảo họ lập đi lập lại các đồ vật không liên quan với nhau trong vài phút. Rất nhiều người và nhiều trường hợp nạn nhân chiến tranh hãy còn rất trẻ nhưng luôn có hành vi động thái chung như thế này: đó là thường đập tay lên trán và than sao mới đây mà quên hết rồi. Thật vậy có những khoảnh khắc và thường lặp đi lặp lại: trí óc của con người như rỗng đi trong thoáng chốc… và với người già ngồi ngóng hoà bình mà họ quên ngay cả bữa đang dọn sẵn cho họ nhưng vẫn luôn trong niềm tin và hy vọng: cuộc chiến sẽ chấm dứt và hoà bình sẽ đến.
Những rối loạn tri giác bao gồm các ảo tưởng, ảo giác mà thường là ảo thị, hoặc hoang tưởng nhầm lẫn về cảm thụ, nhận nhầm, bị tội. Các chính khách thường mang ảo giác tôi sẽ là ở cương vị này nọ, có người trước cái chết chuẩn bị ra trường bắn vẫn trong chứng hoang tưởng này, trong chiến tranh có Toà Án chiến tranh, Toà án Quân sự Mặt trận…. Đó quả thật là những thứ ảo giác, nhầm lẫn lớn lao trong phán đoán thế nhưng cũng chính nó lại là niềm tin trong sự chống đỡ của con người để tồn tại.
Nghiên cứu về tâm lý thần kinh trong chiến tranh có hội chứng hoàng hôn hay còn gọi là hội chứng suy đốn - crepuscular syndrom. Đó là trạng thái ý thức bị thu hẹp, xuất hiện đột ngột trong một thời gian ngắn và kết thúc cũng trong đột ngột người bệnh mất định hướng, thường có ảo thị ghê rợn và hoang tưởng cảm thụ cấp. Do ảo giác và hoang tưởng nên người bệnh trở nên buồn rầu, lo lắng, hung bạo và có thể có hành vi hung bạo như phá phách, đánh đập, giết người. Đặc biệt sau cơn bệnh, nạn nhân quên hết các sự việc đã xảy ra trong cơn. Họ có thể bỏ chạy, bỏ nhà ra đi… đó là những hành vi đột ngột và xảy ra trong khoảnh khắc. Hội chứng suy đốn thường gặp trong bệnh động kinh hay trong các bệnh thực thể nặng của não, hầu hết các nạn nhân thường mất định hướng trong những khoảnh khắc nào đó nhất là vào những lễ hội  truyền thống.
Có nhiều trường hợp ngộ sát hay cố sát xảy ra do sự kiểm soát vũ khí rất lỏng lẻo. Sự nhận biết của nạn nhân trong trường hợp này hầu như không còn nữa, ý thức hoàn toàn bị thu hẹp, xuất hiện trong một thời gian ngắn và chấm dứt nhanh chóng – nạn nhân trong sự khủng hoảng thường cầm dao hay vật nhọn nhảy đâm vào người khác và đã đâm ai thường chúng đâm cho chết mới thôi. Hoặc trong mất định hướng vừa chạy vừa la ó khắp thôn làng… Những hình thức này có thể do những cơn xung động do động kinh, nhưng quả là những khủng hoảng của tâm lý thần kinh chiến tranh.
Hội chứng mê mộng, nạn nhân như vừa sống trong cảnh thật, vừa sống trong cảnh chiêm bao. Sự rối loạn trong việc định hướng nặng nề hơn so với hội chứng mê sảng. Họ vừa là khách thể, vừa là chủ thể. Nghĩa là trong mơ mộng họ vừa là khán giả vừa là người tham gia hoạt động với ảo giác. Người bệnh như đang du hành giữa các hành tinh, đang chỉ huy các trận đánh lớn, đang đi dạo giữa các kỳ quan của thời tiền sử, đang có mặt ở địa ngục và ngay cả trên thiên đường… Các nhóm đạo Tiên, đồng bóng - họ ngồi đâu gật lên gật xuống cái đầu như các người xuất quỷ nhập thần, những người này hay nói về những thế giới trong mơ tưởng như họ vừa mới bay ra ngoài vũ trụ với các tiên thánh và mới trở về. Những người này phần lớn thân xác như trong mệt mỏi lờ đờ, theo lời họ kể lại: họ đã lên cả thiên đường và xuống thăm quan cả địa ngục… Tất cả với người còn bình thường đó chỉ là ảo giác và cái có thật, đó là những cơn mê nó giúp họ trong an tâm mà vượt qua bao khó khăn tưởng chừng như với sức người không thể nào vượt qua  thực tại.
Nạn nhân chiến tranh với những lời nói phong phú trong ảo giác, dưới dạng một người nói hoặc tay đôi, hay trong vai nhiều người nói gọi là ảo giác hoang tưởng qua lời nói. Nghề làm chính trị có lẽ phải nói nhiều, nhất là trong lúc chiến tranh các chính khách phải nói nhiều, có nói thì con người mới biết để tin, bị kích động mà sinh đố kỵ hận thù đến chỗ giết nhau.
Hội chứng Paranoia chỉ độc nhất một hoang tưởng tiên phát như hoang tưởng ghen tuông, phát minh, bị hại…tư duy lải nhải hay gặp trong nhân cách bệnh. Chúng ta sẽ gặp một số người, họ nói thì thầm gì trong miệng không ai biết, tất nhiên an ninh luôn cho người theo dõi xem họ có chửi bới chế độ hay không, nhưng hầu như sẽ không phát hiện điều gì vì cũng không ai biết họ đang nói những gì.
Nạn nhân chiến tranh người nào cũng ít nhiều mắc chứng lo âu và sợ bị theo dõi, bị báo cáo sẽ bị chụp mũ theo bên này hay bên kia, mọi thứ nghi ngờ có thể dẫn đến cái chết không bên này giết bên kia cũng trảm.
Mọi công dân thuộc cả hai vùng Nam Bắc đều mắc phải chứng sợ hãi, lo âu, bối rối sau những năm tháng phải gánh chịu những hậu quả của chiến tranh, trong khi những nhà chế tạo vũ khí cùng bọn cai thầu chiến tranh chỉ biết lợi nhuận còn thân phận bi đát của những gia đình có người mất mát thương tật không thuộc giống người như họ. Không vào bộ đội cũng phải vào thanh niên xung phong; ra chiến trường mà đào ngũ sẽ bị thủ tiêu ngay tại chiến trường, riêng tại miền Nam nhân đạo hơn sau khi bị bắt lại sẽ được chuyển qua làm lao công chiến trường. Trong chiến tranh dù chính nghĩa hay phi nghĩa đều có tính chất khủng bố… hết khám xét cá nhân từ gia đình hay ngay cả trên đường đi để xem có đủ giấy tờ miễn dịch hay không, miền Nam có cách trốn còn với người dân miền Bắc thì vô phương trong quản lý hộ khẩu cùng sự hoảng loạn từ những cuộc đấu tố đã diễn ra và sẵn sàng lập lại bất cứ lúc nào. Hù doạ, hù doạ đó là bản chất của các chế độ quân phiệt, độc tài. Quả là một thứ nhà nước khủng bố khắp mọi nơi, thần chết phát huy hết cái ác trong mỗi con người. Con người đến chỗ văn minh càng đưa nhau đến gần cái thiện còn chủ nghĩa vô sản Mác Lê với đặc thù của nó phát huy hết sự ác trong mỗi cá nhân như thước đo cho sự tiến bộ để vào đoàn, đảng CS trong mục đích gắn chặt vào cổ máy chiến tranh, không có cái lon hay tấm huy chương nào mà không đi kèm với lưỡi gươm và nòng súng. Nghĩa là phải giết người và giết thật nhiều thì lon lá càng ‘vinh quang’.
Những nạn nhân “chưa đánh đã khai” qua những cuộc khủng bố nhất là về phía Cộng sản, họ nghĩ rằng những người khác trong tổ chức đã khai hết cả rồi, cả hai phía đều biết hết về mình, nên thôi ta khai ra cho nhẹ “bụng”. Và hầu như trong suốt cuộc đồng hành bất đắc dĩ với chiến tranh trong sự tranh giành ảnh hưởng của hai phe với họ sự “khởi đầu làm sao thì kết thúc làm vậy” những gì mà họ biết về anh em làm sao thì các cán bộ hai bên cũng đều có thể biết. Đây là loại hoang tưởng bị chi phối của loại hội chứng tâm thần tự động nên tư duy, cảm xúc, cảm giác đều do người khác áp đặt. Các ảo giác thường là ảo giác giả. Hội chứng này, người bệnh có những triệu chứng giống nhau như họ cho rằng người khác đã biết rõ các ý nghĩ thầm kín của mình. Những ý nghĩ cùng hình ảnh không tự chủ xuất hiện trong đầu óc bệnh nhân.
Ngoài ra nạn nhân chiến tranh có những cảm giác nóng ran trong người, lạnh cóng, đói khát… thuộc cảm giác tự động.  Mỗi sự chuyển mùa ở các trại định cư đều xảy ra những đợt dịch lây nhiễm cho toàn trại, như dịch đỏ mắt, tiêu chảy, kiết lỵ… hậu quả, hầu như không ai tránh khỏi với hai con mắt người nào cũng sưng húp lên và hậu quả cùng sợ hãi khiến người chưa bị có cảm giác như mình đang ngứa mắt, còn người bị rồi trong ám ảnh tưởng đã bị đui không còn thấy thế gian này nữa… Những đợt dịch sốt cũng không tha người nào, trong những chiếc áo choàng của quân đội … nhưng người nào cũng co ro như đang chuẩn bị tránh pháo kích bừa bãi của phe miền Bắc hoặc đạn lạc do dư thừa vũ khí súng đạn của dân quân tự vệ miền Nam muốn bắn lúc nào thật tuỳ tiện kể cả gây gổ rồi bắn nhau. Những đợt dịch tiêu chảy khiến các nạn nhân nào cũng mang cảm giác như mình đang “són phân” trong quần vì trước mắt họ là các người láng giềng đang trong cơn quằn quại, người nào cũng ôm bụng như đau thốn và quần áo hôi tanh với mùi phân trên người, nhưng thật sự trong sự ám ảnh về mùi xác người thường mới chết đêm qua, mùi xác người vừa mới chết do bom đạn bị banh thây, xác thịt vung vãi thật tanh tưởi lắm đặc thù mùi sinh vật người.

***

***