Những kỷ niệm với Mẹ không bao giờ quên

Tôi ăn cắp vàng của mẹ

Năm ấy năm 1950 tôi mười tám tuổi.

Trời hè nóng bức, mẹ tôi ngủ trưa, lợi dụng lúc đó tôi vào cái tủ nhỏ để trên đầu giường , hồi hộp quá, tôi kéo cánh cửa bốc vội cây kiềng vàng, lặng lẽ bước ra, đi nhanh ra khu nghĩa địa sau nhà. Trời nắng chang chang. Cảnh vật yên lặng. Nghĩa địa mênh mông không một bóng người. Tôi ngồi núp vào một bia mả, khoét cái khe trên vành mũ để nhận cây kiềng vào . Cây kiềng bị bóp nhỏ gọn thành một tấm mỏng để dễ nhận vào vành mũ. Tôi sửng sốt nghe tiếng mẹ tôi gọi tôi ở bia gò mả. Biết hõng rồi, lộ rồi, tôi liền đứng lên, nước mắt tràng trề. Thấy tôi mẹ tôi chạy tới nói lớn:
“ Liệu, mày có lấy vàng không ?.” Nước mắt tuông làm nghẹn họng, không nói được tôi liền đưa cây kiềng đã bẻ nát cho mẹ tôi.

Tìm đuợc của rồi, mẹ tôi hơi yên tâm, la tôi:
“ Cần tiền thì xin, sao con ăn cắp, hồi nhỏ hiền lành, lớn lên hư hỏng sinh ra ăn cắp, con định đi đâu hả, có đi đâu cũng phải bàn với cha chứ sao lại hoang dữ vậy.”
Tôi đứng khóc rống, nghẹn ngào nói với mẹ:
“ Con không đi đâu hết, con lỡ lấy vàng của mẹ, mẹ đừng nói với cha, mẹ nói con tự tử,con chết cho mẹ coi.” Mẹ tôi bọc kỹ vàng vào túi áo rồi lặng lẽ buồn buồn bước về nhà. Ngồi một lúc, ráo nước mắt tôi gắng giữ vẽ tự nhiên về nhà như không có chuyện gì xảy ra. Bỏ vào bao lát một bộ quần áo, tôi nói nhỏ với mẹ tôi :
“ Mẹ đừng nói với cha chuyện con dại dột đó nhé, chiều nay con đi với anh Thiều ra nhà thằng Tuyên mai ăn giỗ, chiều mai con về, nói mẹ biết chừng”. Mẹ tôi vẫn buồn buồn không nói gì, nước mắt tôi bỗng dưng chảy ào ra, vội vã tôi chạy ra ảng nước ở nhà bếp, rửa mặt cho hết nước mắt, bình tĩnh trở lại, tôi vòng ngõ bên hông nhà ra đi.

Ngồi trên chiếc đò từ từ sang bên kia bờ Sông Vệ, nhìn Long Phụng, làng tôi một lần cuối. Tàng xanh đậm cây đa bên cạnh nhà tôi hiện rõ trong vòng tre xanh, tôi buồn vô tận, tôi biết ra đi là vĩnh biệt. Sử có vẻ hồn nhiên, còn anh Thiều cuối gầm nhìn xuống giòng nước trong veo, cố nén tiếng khóc.

( Trích hồi ký Đời Tôi trang 137 )

Mùng một Tết mẹ thăm con trong tù

Năm 1960, tôi 28 tuổi

Trưa mùng một Tết mẹ tôi vào thăm tôi. Không ngờ mẹ tôi từ Quảng ngãi vào ở nhà anh tôi hai tháng để chờ nhân dịp Tết vào thăm tôi. Như tôi đã nói, trung tâm thẩm vấn không cho thăm, nghĩa là không cho gặp mặt người thân, chỉ ngày mùng một Tết đặc biệt mới cho gặp người thân. Tôi không nghĩ tôi có người thăm vì những ngày Tết gia đình anh tôi gia đình Sử đều lo Tết may lắm cũng phải mùng 3 ngày chót của Tết mới hi vọng có người thăm. Tôi không ngờ tôi vào loại người được thăm sớm nhất. Không chuẩn bị nên tôi đi ra không xách giỏ. Tôi quá ngạc nhiên ra thấy anh chị Tư, vợ chồng Nguyễn Cự, Lê Sử và mẹ tôi. Sáu năm rồi tôi không về quê nên không gặp mẹ, nay bất ngờ gặp nơi này tôi ngạc nhiên và quá xúc động. Mẹ tôi thấy tôi oà lên khóc, tôi chỉ còn đủ sức gọi tiếng mẹ và tôi đứng như trời trồng, cắn mạnh môi dưới đè nén tiếng khóc thành tiếng nhưng nước mắt của tôi tuông ra, mười ngón tay tôi bấm vào lòng bàn tay, các ngón chân bám chặt xuống đất. Mẹ tôi nói trong tiếng khóc : “ Mẹ vào đây hai tháng để chờ thăm con rồi tính về ăn Tết với cha con, nhưng không thăm được, ông Sử nói ngày Tết họ cho thăm, nên mẹ gắng ở lại thấy mặt con một chút rồi mai mẹ về quê .” Nói đến “mai mẹ về” mẹ tôi khóc rống lên và tôi cũng hoàn toàn chịu thua tiếng khóc. Tôi gục đầu vào mẹ tôi khóc như lúc còn bé. Sử, Cự và anh chị tôi liền tản ra xa để cho mẹ tôi và tôi khóc.

Ông trưởng phòng trung tâm thẩm vấn nguyên là ông trưởng ty công an ở Mỹ Tho, quen biết Sử nên khi thấy Sử ông ta chạy ra vồn vã, và liền lúc đó mấy người cảnh sát dưới quyền ông dọn cho chúng tôi một bàn lớn, có ghế ngồi đàng hoàng và có nước uống, ông cũng ngồi nói chuyện với chúng tôi .

Thăm xong trở về phòng tôi buồn quá, lâu quá gặp mẹ tôi. Mẹ già đi nhiều, da nhăn nheo và gầy ốm quá. Tôi cố xua cái ý nghĩ lần này là lần chót gặp mẹ, nhưng ý nghĩ ấy lại hiện mạnh trong đầu óc tôi. Rất hối hận tại sao lâu lắm rồi không về quê thăm cha mẹ, tôi tự trách tôi ngu dại thích tưởng tượng có một cuộc sống giang hồ đi lang thang nơi đất khách quê người, rồi tới chiều cuối năm tìm cái cảm giác của lữ khách lang bạc…

( Trích hồi ký Đời Tôi của Nguyễn Liệu trang 262 )

Những ngày ra tù sống với Mẹ

Đầu năm 1983, tôi 52 tuổi

Nhà đông con nhưng chỉ có tôi gây cho cha mẹ những phút đau buồn nhất. Hai lần thăm tôi trong tù hai lần đều có những cảm nghĩ đặc biệt, cảm nghĩ lần cuối cùng.
Mới xa cách mấy năm mà mẹ tôi già khác hẳn. Thấy mẹ tôi già sạm suy nhược quá, tôi không ngăn được tiếng “ Trời ơi !”rồi ôm mẹ khóc thành tiếng. Cảm ơn Trời đã cho tôi được thấy mẹ. Trong tiếng khóc câu đầu mẹ tôi nói như than như kể “ Cha con qua đời rồi, ổng luôn luôn nghĩ con đã bị họ giết nhưng ở nhà giấu ổng, mẹ nói gì ổng cũng không nghe. Thằng Hoán thằng Vỹ chết rồi. Nghe nói vợ con con ở ngoài quê đói khổ lắm, mẹ nhớ sắp cháu ngoài đó, nhưng làm sao mà thăm”. Tôi biết mẹ tôi khó đủ sức chịu đựng liên tiếp những khổ đau dồn dập, nhsững mất mát do thời thế đem lại. Nhà cửa ruộng vườn bị cướp sạch, mạng sống bị đe dọa, chồng chết con cái ở tù, liên tiếp chết hai đứa và nhìn quanh bà con anh em cháu chắt đều đói rách tả tơi. Bà oán hận cộng sản nhưng chỉ âm thầm oán hận nên với tuổi già bà càng suy sụp rất nhanh. Mẹ tôi lùn hẳn xuống. Lưng khòm chân tay toàn da và xương. Nắm tay mẹ vuốt nhẹ lên ống chân mẹ, tôi có cảm tởng vuốt một lóng xương khô không còn chút máu. Mắt mẹ nhỏ nhỏ quá, mẹ chỉ thấy mờ mờ không phân biệt được ngoại vật. Biết tôi còn sống và được về mẹ tôi mừng nói trong tiếng khóc “ Mẹ tưởng con chết rồi và nếu còn sống thì mẹ già yếu quá khó mà gặp lại con, không ngờ hôm nay con được về thấy mẹ”. Mẹ vừa nói vừa sờ vào trán, vào đầu vào vai, vào tay tôi, như cố nhận đúng là tôi, chắc chắn là tôi và xem ốm yếu bịnh hoạn thế nào. Tôi không biết đã mấy chục năm rồi mới được mẹ sờ lên người như để chuyền tình thương nỗi nhớ…………..

Khi hoàn thành túp lều lá dừa, tôi đưa mẹ tôi về ở với tôi để chính tay tôi chăm sóc những chuyện lặt vặt hàng ngày cho bà. Lâu nay những chuyện lặt vặt này do em gái tôi làm gồm việc nấu cho bà ăn, giặt quần áo cho bà, đổ nước tiểu… Đấy là những việc chưa bao giờ tôi làm, nhưng tôi giải thích cho em tôi, cho vợ tôi là tôi quyết làm những việc ấy cho mẹ. Tôi phải giải thích khó khăn lắm em tôi và vợ tôi mới chịu để cho tôi làm. Em tôi và vợ tôi thường bảo : “Để anh làm coi sao được, bà con xóm giềng nhìn vào họ chửi bọn em, họ bảo đàn bà chết hết rồi hay sao mà để ông anh lớn tuổi mới ra tù làm những việc như vậy.” Sau cùng cả hai phải nhượng bộ khi tôi bảo dù cả hai bị chửi cũng gắng chịu , đó là sự hi sinh cho tôi đỡ hối hận, vì suốt đời tôi chưa làm một cái gì cho mẹ; .

Có những hôm tôi bắt ghế ngồi trên đầu giường nhổ những sợi tóc ngứa trên đầu mẹ. Tôi năm mươi ba tuổi, mẹ tôi tám mưoi ba, lần đầu tiên tôi hỏi về thiếu thời của mẹ, về tình yêu của mẹ, lý do cha mẹ gặp gỡ nhau….Xã hội Việt Nam trong một gia đình lễ giáo và đông con, ít có trường hợp mẹ con nói chuyện như tâm sự, nhất là kể lại chuyện tình yêu cách hơn nửa thế kỷ. Tôi không biết anh chị em tôi có được những phút nói chuyện với mẹ về tình yêu như tôi. Một người mẹ thật sự gần đất xa trời, cuộc sống tính bằng tháng bằng tuần, một đứa con trên năm mươi trải qua tám năm tù tả tơi, kéo tấm thân tàn tạ về sống chung với mẹ trong một túp lều xiêu vẹo.
Non một năm sau mẹ tôi qua đời.

( trích hồi ký Đời Tôi của Nguyễn Liệu trang 581)