Hành trình bán máu

Nguyễn Quang

 

Chuyện bí ẩn của những ngôi làng dọc Trường Sơn cũng như nơi các vùng xa, trai bản mất tích trong đêm hàng loạt, thời gian gần đây, mỗi đêm cả chục người ra đi và không tăm tích. Còn đó những bà mẹ hoặc người trong những giọt nước mắt ngỡ ngàng với một hai trăm ngàn bạc VN đồng khoảng mười đô… để an ủi người ở lại!

Dọc trên các miền Sơn Cước từ Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Quảng Ngãi… người dân xôn xao về sự ra đi đầy bí ẩn không lời từ biệt của những chàng trai khỏe mạnh. Câu chuyện thật như đùa: tất cả đều rời khỏi quê vào ban đêm nghe nói với giá năm trăm ngàn VN, khoảng ba mươi đô la… Mỗi làng theo các lời khai hằng đêm biến mất thường trên khoảng mười trai làng…

Họ về đâu… Các bạn trẻ đi trả nợ theo sự hiểu biết nông cạn sẽ thoát khỏi cảnh cơ cực đói nghèo ở nông thôn trước mắt là để lại một số tiền cho gia đình, thường được ném qua cửa sổ một cách vội vã lên đường. Đa số trong họ là những thanh niên con nhà nghèo không có điều kiện đến trường nhất là ở miền núi. Dọc Trường Sơn đầy tiếng khóc than thời chiến tranh và nay trong hòa bình dù với thời gian đã lâu dài nhưng người dân các bản làng vẫn trong cảnh cơ hàn và tiếng khóc than…Những cô gái đẹp xinh xắn của miền Tây Nam Bộ thì bằng mọi cách kiếm chồng Hàn, Đài, Mã… Còn các thanh niên Tây Nguyên giờ đây vẫn trong kiếp nô lệ thân xác theo những kiểu khác nhau kẻ đứng, người ngồi, kẻ nằm của thân phận phú cho trời gọi là số mệnh trên những nông trường, nghe nói tại Lâm Đồng, chưa ai rõ họ đang được giới nào thuê mướn và làm gì, tất cả cũng trong vòng bí mật vì Tây Nguyên đang có lắm vấn đề tế nhị từ bauxit đến chuyện cho thuê đất rừng dài hạn với nước ngoài đều có liên quan đến an ninh quốc gia… khó hiểu!

Những con người từ các miền quê đoạn trường chưa biết về đâu và đây trước bệnh viện Truyền máu huyết học Sài Gòn, tấp nập những người chờ đợi đến lượt mình để được chọn bán máu, những kẻ khốn cùng này nhận ra mình không biến mất nhưng biết rõ đang mất cái gì và chút gì còn tồn tại. Trung bình 300 ngàn đến 450 ngàn đồng cho nửa lít máu loại tốt. Đặc biệt các tay cho vay nặng lãi đều có mặt trước các ngân hàng máu, với những thanh niên không biết chữ các tay cò này giúp làm các thủ tục một cách nhanh chóng, lãi xuất của những người cho vay trong cơn ngặt nghèo để tìm việc tại thành phố là 30% ngày… nên phần lớn khi vừa bán máu xong phải chia năm xẻ bảy cho chủ nợ, chẳng còn bao nhiêu và cứ thế cái vòng luẩn quẩn rơi vào túng thiếu, mượn nợ, bán máu, trả nợ… không đủ vào đâu lại bán máu!

Câu chuyện phu đồn điền năm xưa và nay với những trai tráng mất tích trong đêm cùng thanh niên thiếu nữ lớn lên không được học hành nhất là việc đào tạo ngành nghề, trên đất nước này chỉ có hồ sơ để trị người của công an, chứ chưa có bộ hồ sơ cho mỗi cá nhân như sự hướng nghiệp để giúp các công dân định hướng cho cuộc sống tương lai…Đó mới thật là ‘định hướng xã hội chủ nghĩa’ nếu có nhưng xét cho cùng người hô hào phát ngôn cũng chỉ để chứng tỏ mình không bị câm điếc thế thôi…

Trở lại các nạn nhân khốn cùng phải đi bán máu đều chịu sự lệ thuộc của một xã hội thứ hai bên sau xã hội hiện tồn gọi là xã hội đen, mà sự ràng buộc của nó trên những thứ luật giang hồ!

Các công án:

Công án 1
Chị M. chia sẻ kinh nghiệm: “Nếu muốn bán máu nhiều lần tại nhiều nơi trong vòng một tháng thì nên đi Chợ Rẫy trước vì bên đó kiểm tra ven rất kỹ”.
Chị M. nhớ lại: Một lần ở Bệnh viện Truyền máu - Huyết học, tui đã được ngồi lên ghế, chuẩn bị lấy máu chọn. Bỗng bác sĩ nhìn thấy mặt tui xanh lét, vội can: “Tôi khuyên chị thời gian này khoan rút máu”. Chị M. nhất quyết không chịu. Vị bác sĩ này lục tìm bằng được cái cân, hỏi chị M. nặng bao nhiêu kg? Chị M. mạnh miệng nói: “50 kg”. Tuy nhiên, cái cân “tố cáo” chị chỉ nặng 42 kg! Vị bác sĩ kết luận: “Chị không đủ cân nặng như quy định. Thôi chị về nghỉ dưỡng sức đi”. Anh này còn dúi vào tay chị 100 ngàn đồng, nhỏ nhẹ: “Tôi tặng chị ít tiền, khi nào khỏe chị vô lại đây”. Nhưng chị M. “không thèm” lấy tiền và còn giận dỗi ra mặt người bác sĩ kia đã đánh rớt chị ngay phút chót!

Công án 2
Tại Bệnh viện Chợ Rẫy, một sinh viên trường CĐ Kỹ thuật Lý Tự Trọng TP.HCM. T. cho biết, bạn đã đi bán máu khoảng 2 năm nay. Mẹ T. ở nhà nội trợ, ba làm thời vụ nên kinh tế gia đình chật vật. Đợt này, hai mẹ con T. cùng đi đăng ký rút tiểu cầu. T. tiết lộ: “Cách đây 5 hôm, em mới đi hiến máu nhân đạo theo phong trào của phường. Em định đến đây từ hai ngày trước nhưng sợ rớt nên ráng chờ đến bữa nay”. Tôi hỏi: “Lỡ bác sĩ thấy dấu lấy ven mới này của em thì tính sao?”. T. đáp ngay: “Thì em nói trời nắng quá, nổi mẩn ngứa nên em gãi!”. Một người bên cạnh mách nước: “Thiếu gì cách xóa dấu! Thông thường là bôi kem...”.

Công án 3
Ông H. - hành nghề xe ôm gần cổng Bệnh viện 175, cho biết ông đã bán máu gần 20 năm qua, không chỉ ở TP.HCM mà còn rất nhiều tỉnh, thành khác. Ông H. có vẻ tự hào khi nhớ lại một thời bán máu sôi động: “Một tháng tui bán 4 lần là chuyện thường, kiếm quá trời tiền, có khi sắm được vàng. Có hôm nằm chờ truyền máu trước bệnh viện ở Rạch Giá, Kiên Giang, cô y tá kêu một tiếng là tui quất liền một ca nước đá to thủ sẵn bên cạnh”. “Uống nước để làm gì ạ?” - chúng tôi hỏi. “Để cho máu loãng ra, chứ không thì keo đặc, tốn lắm!” (?) - ông H. giải thích. Ông H. hướng dẫn tôi mua vỉ thuốc sắt, dặn buổi tối uống 3 viên, trước khi lấy máu uống 3 viên nữa, đảm bảo sẽ bổ máu và chắc chắn “đậu”. Nếu lấy máu chọn thì phải ăn thêm nhiều rau cải, xà lách để có nhiều chất nhờn (?). Còn chị Đ.V, ngụ ở Q.12, TP.HCM kể “bí quyết” để cân đủ ký (lấy máu toàn phần từ 45 kg, tiểu cầu  từ 50 kg trở lên): “Tui lận mấy cục đá trong mấy túi áo, túi quần. Thế là thoát! Những lần sau đã có thẻ rồi thì dễ được du di”...

Công án 4
Mỗi lần đến bệnh viện bán máu, chị L. (thợ may, ngụ Q.6) tìm mọi cách nói dối chồng là "đi công chuyện". Chị cho hay, chồng chị làm thợ hồ, thường 1 tuần chỉ có việc 2 ngày, còn lại rảnh rỗi là nhậu suốt. Tuy vậy, theo chị L., nếu chồng chị biết chị đi bán máu chắc sẽ xé giấy, xé thẻ. Vì vậy, lúc nào chị cũng phải cất giấu giấy tờ thật kỹ.
Chị L. tâm sự: "Cực chẳng đã mới đi bán máu. Lần trước, lẽ ra chỉ được rút 250 ml "máu thường" ở Bệnh viện 175, nhưng tui năn nỉ quá nên được nâng lên thành 350 ml, được tổng cộng 220 ngàn đồng. Cầm đồng tiền ra thấy tiêu nhanh lắm. Trả nợ tiền trường cho con đã hết 150 ngàn đồng, rồi khoản này khoản nọ dồn lại thấy hoa cả mắt!".

Công án 5
Hai vợ chồng chị N. (Q. Gò Vấp) cùng đi rút tiểu cầu liên tục 2 năm nay. Được biết, trước đây anh chị có nhà cửa đàng hoàng. Sau biến cố lớn, họ phải bán nhà. Đã thế, chị bị mất việc sau khi sinh đứa con thứ hai. "Kinh tế gia đình tuột dốc không phanh. Nghe người ta chỉ, vợ chồng đánh liều đi bán máu. Ngày đầu, cảm giác thật khó tả..." - chị N. kín đáo lấy khẩu trang lau mắt, nói tiếp: "Nhưng nhờ đi thường xuyên nên hằng tháng cũng trả được khoản tiền trọ và tiền sữa cho con".

Công án 6
P., quê Thanh Hóa, đang theo học trường CĐ Sư phạm Bà Rịa - Vũng Tàu tìm đến TP.HCM bán tiểu cầu để trang trải chi phí đèn sách. Trời nóng nực, cái quạt trên tay phe phẩy liên hồi song cô gái nhỏ nhắn này như muốn giấu mình trong chiếc áo khoác dày. Kết quả thử máu sáng 21.5, P. được bệnh viện hẹn 10 ngày sau (ngày 1.6) sẽ rút tiểu cầu. P. than: "Em tưởng sẽ được rút trong nay mai nên ráng ở lại chờ, đằng này... Tới lúc đó, bán máu được 470 ngàn đồng nhưng tiền xe đi lại đã mất đứt 100 ngàn đồng rồi, em chưa biết tính sao đây?".

Công án 7
Còn N. - 27 tuổi, tạm trú P.Cô Giang, Q.1 nửa cười nửa mếu khẳng định: "Máu là nguồn nuôi sống tôi!". N. vốn là thợ khuân vác gạo gần cầu Ông Lãnh. Một lần vác nặng, chẳng may anh bị té và vẹo cột sống. Từ đó, cuộc sống của N. rất khó khăn. N. kể: "Có hôm người bán máu đông quá, tui phải đi thật sớm xí chỗ".

Công án 8
Trong khi đó, có người dùng những "đồng tiền xương máu" kiếm được cho thú vui xa xỉ hoặc tai hại. Anh A. (hành nghề xe ôm ở P.Đông Hưng Thuận, Q.12) không ngần ngại cho biết đã bán máu được 12 năm nay. Không vợ con, thế nhưng lúc nào A. cũng thiếu trước hụt sau, nợ nần chồng chất vì bao nhiêu tiền đều nướng cả vào số đề.

Công án 9
Chị Ng 39 tuổi, với 20 năm bán máu, (bán cà phê, nước ngọt dạo quanh Công viên 23.9) gãi đầu nói: "Không biết bán máu bao nhiêu lần mà kể, chắc trên dưới 50 lần. Tụi tui còn đi rất nhiều tỉnh thành khác nữa, hễ chỗ nào có mua là bán". Ng. vén hai tay áo chỉ vết tích lấy ven chằng chịt và không giấu giếm việc sử dụng đồng tiền bán máu: "Lớp mua gạo ăn, lớp trả tiền góp, rồi tiêu xài, đánh đề... Sống giang hồ, đâu biết ngày mai". Ng. có vẻ hãnh diện: "Tui đã dẫn cả trăm người đi bán máu rồi. Không hề lấy một cắc của họ nghen. Họ toàn là những người lang thang nghèo khổ và những chị em bị chồng bỏ, dưới quê lên chân ướt chân ráo". Tuy gắn bó lâu năm như vậy, nhưng gần đây Ng. đã tìm đường khác mưu sinh. Ng. giải thích: "Mỏ dầu bự chảng rút hoài cũng cạn kiệt, huống chi là máu người. Bây giờ tui mới thấy lo cho sức khỏe của mình. Tính ra, tui bán được quá trời tiền nhưng đời tui có thay đổi được gì đâu! Chi bằng buôn bán kiếm chút đỉnh, hy vọng đỡ bấp bênh hơn".

Công án 10
Trong số những người một thời được Ng. dẫn đi bán máu có M.- một "gái bán hoa". Lần nào ế khách, M. lại đi bán máu. Cuộc đời của M. không biết trôi về đâu, nếu như đứa con cô ở quê không gọi điện và thỏ thẻ hỏi thăm mẹ nó đang làm gì trên thành phố. "Tôi sợ con và gia đình mình biết sự thật sẽ rất sốc. Mấy tháng nay, tôi đi giúp việc nhà cho người ta, làm 3 tiếng đồng hồ cũng được 50 ngàn đồng. Lúc rảnh, tui lên chùa nên suy nghĩ cũng dần dần khác trước" - M. tâm sự.

Công án 11
Chị B. (Q.4) trước đây nhiều lần bán máu giờ cũng đã chuyển sang bán hàng rong. Chị kể: “Khoảng tháng 9.2009, bà H. cho vay nặng lãi trước cổng Bệnh viện Truyền máu - Huyết học TP.HCM giữ chứng minh nhân dân và Thẻ hiến máu của tui, sau khi cho tui vay 100 ngàn đồng. Không ngờ, tui bị "rớt" trong lần xét nghiệm đó...“. Chúng tôi hỏi: "Chị đã lấy lại chứng minh thư chưa?". Chị B. rầu rĩ: "Đành phải bỏ luôn chứ lấy sao nổi mà lấy! Cứ 100 ngàn đồng sau 1 ngày phải trả thành 130 ngàn đồng, rồi lãi mẹ đẻ lãi con từ bấy đến giờ, chịu sao thấu?". Mặc dù đã "giải nghệ" nhưng chị B. vẫn lo ngại chứng minh thư của mình có thể bị những chủ nợ kia cho người khác thuê để bán máu, hoặc làm những chuyện phi pháp khác.

Công án 12
Còn T. - sinh viên trường CĐ Kỹ thuật Lý Tự Trọng - thì tỏ lòng biết ơn đối với những giọt máu của chính mình. T. nói: "Nhờ nó mà em vượt qua mấy năm đèn sách. Dù gì, em cũng thấy vui vì máu mình cũng góp phần cứu người". T. tự tin: "Sắp tới tốt nghiệp rồi, em sẽ kiếm việc làm ổn định, không bán máu nữa. Thực sự em chỉ muốn làm người hiến máu tình nguyện giúp bệnh nhân thôi".

* Tiểu cầu bán với giá cao hơn máu bình thường - một loại tế bào máu được dùng trong một loạt bệnh lý, có tác dụng cầm máu mà hầu hết các bệnh viện đều rất cần nhưng nguồn cung không đủ cầu. Theo BS Dung, việc lấy tiểu cầu ở nước ta rộ lên chừng 3 năm nay. Tại Bệnh viện Truyền máu - Huyết học, bình quân mỗi ngày có khoảng 30 người đến rút tiểu cầu, chủ yếu là những người chuyên nghiệp. "Số lượng như vậy là không đủ để cung cấp cho các bệnh viện. Đó là lý do khiến không ít bệnh nhân phải nhờ người nhà hiến tiểu cầu cho họ" - BS Dung nhìn nhận. Trong khi đó, số người tình nguyện chịu hiến loại tế bào máu này còn rất ít ỏi, nguyên nhân chính là vì thời gian lấy tiểu cầu khá lâu. Tùy cơ địa mỗi người mà kéo dài từ 1 giờ - 1 giờ 15 phút/lần.

Theo những người bán máu, giá một lần rút "máu chọn", "máu thường" mà các bệnh viện trả cho họ "rẻ hơn gấp hai, gấp ba" so với giá bệnh nhân phải trả cho bệnh viện. BS Dung giải thích: "Giá cả đều căn cứ theo quy định của Bộ Y tế. Để có những chế phẩm đạt tiêu chuẩn truyền cho người bệnh phải trải qua rất nhiều chi phí tốn kém như: vận động; khám, lấy máu xác định lượng hồng cầu; dụng cụ gạn tách... Hơn nữa, bất kỳ một túi máu nào đều phải xét nghiệm những tác nhân bệnh như HIV, giang mai, sốt rét, kháng thể bất thường...".

Trong lúc ý tưởng nối mạng toàn quốc để quản lý người cho máu vẫn còn là... ý tưởng thì hằng ngày, không ít người bán máu tìm nhiều cách để "tận thu" lượng máu của mình. Họ phớt lờ sự ảnh hưởng đến thể chất, sức khỏe và tuổi thọ của bản thân cũng như chất lượng máu cho người bệnh!

Không xa nơi các ngân hàng máu, một quán cơm chay từ thiện tại chùa Vạn Thiện, thuộc Quận 5, Sài Gòn, đã mười năm nay cung cấp cơm chay miễn phí cho người nghèo và học sinh, sinh viên… xa nhà sống trong thiếu thốn. Ngoài cơm có thêm món rau xào, đậu hũ…món củ cải xào với dầu và nước tương truyền thống…

-Xin cảm ơn các Thích nữ nơi đây… Ngoài kia tại Chợ Lớn này cũng như các trung tâm Hà Nội, Sài Gòn…nhiều bữa ăn buffet với thực đơn thừa mứa, không phải chúng con không chịu làm việc, nhưng anh em đã lột sạch của cải chúng con… Xin cảm ơn các Thích nữ nơi đây… ‘Xin Cha cho chúng con hôm nay lương thực hằng ngày và tha thứ cho nhau…’ trên một đất nước những người đi tìm sự tha thứ trắc ẩn cho nhau cũng bị hận thù!

Nguyễn Quang

*Các Công án trích từ chủ đề Hiến Máu của Báo điện tử Thanh Niên.