Câu chuyện giáo dục

Truyện ký của Nguyễn Quang

 

- Có thật sự vấn đề nhân cách là của riêng con người hay không và nó được hình thành từ khi nào? Cháu gái tuổi mười ba hỏi mẹ. ‘Con nghe nói con trẻ học đạo đức từ trong bào thai, nghĩa là thai nhi sẽ là nhân chứng và tiêm nhiễm hết những bẩm sinh như bố mẹ, ông bà đánh cãi chửi nhau hay tình nồng ấm đều ảnh hưởng trên tâm tính của cháu bé sau này? ‘Đúng vậy đó con và đó là gia phong truyền thống cộng với nền giáo dục từ học đường sau này sẽ thành nhân cách các cá nhân định hình nên nhân cách xã hội’…

‘Như vậy những người thất học và nghèo khổ thường phạm tội nhiều hơn trí thức phải không mẹ?’ Bà mẹ trẻ có vẻ tư lự trả lời ‘chưa chắc hẳn như thế đâu con vì như các vụ án mới xảy ra đang còn rất nóng và đặc biệt vô cùng dã man lại là do bàn tay của những kẻ có học cao!’ ‘Ý mẹ nói càng tìm đọc ‘Tam Quốc Chí, Đông Chu Liệt Quốc… càng thêm nhiêu mưu sĩ để làm những chuyện gian ác tinh vi dã man hơn…?’  ‘Thời các con bây giờ ít em nào chịu đọc các thứ sách đó thì làm sao bị ảnh hưởng bởi những trò bá đạo ấy… nhưng thủ phạm chính là các thứ phim ảnh, game online đã làm thay đổi tâm lý thần kinh con người nó cổ vũ con người theo chiều hướng bạo lực dã man hơn là giáo dục, nó khuyến khích con người tìm đếm cảm giác mạnh hơn là sự hài hòa, quân bình nơi mỗi cá nhân…’

‘Như vậy chuyện cô giáo sờ chỗ kín của nam sinh, thầy hiệu trưởng mua dâm và môi giới bán dâm học sinh, thầy bắt học trò liếm ghế… đó là ảnh hưởng của môi trường phim ảnh đồi trụy phải không mẹ? ‘ ‘Con ơi, chẳng những thế mà giết người xong chưa thỏa mãn còn phải chặt đầu, đốt xác… tất cả có điểm đặc biệt họ không thấy đó là tội ác man rợ mà xem chuyện xảy ra cũng như bao tài tử trên màn hình đã làm từ sự dựng lên của đạo diễn để câu khán thính giả nhưng thực tế đó là những hành vi hoàn toàn xa lạ với con người! Không ai hướng dẫn những gì là mộng tưởng và hư ảo… nên những thứ phim ảnh, trò chơi điện tử hoang đường kia trở thành chuyện như thực trong cuộc đời!’

‘Mẹ đã thấy những tờ báo mạng chửi nhau tục tĩu quá mức tưởng tượng, nó còn lõa lồ hơn cả những cô gái khoe mẽ trình làng…’

‘Và chuyện tội ác xảy ra ngay dưới mái nhà trường như mua bán đổi chác, tổ chức số đề, sòng bạc mini… bán cả ma túy trước cổng trường hay cán bộ giáo dục trại cai nghiện mang cả ma túy vào bán cho học viên để lấy lợi nhuận cao… Tất cả không xảy ra nơi chợ búa, casino nào… nhưng ngay tại trường học, trong chính bụng mẹ nơi lớn lên của các bào thai tạo nên nhân cách của các con trẻ vị thành niên.’

‘Như vậy nhà trường ngày nay đã bất lực rồi phải không mẹ?’

‘Không đâu con, rất nhiều và còn rất nhiều Thầy Cô tốt nhưng tại cơ chế này nó là thế thôi… nhân cách của người lãnh đạo đất nước nó quan trọng lắm con à, khi một nhà lãnh đạo mang nhiều mặt nạ lúc ra đường thì hà tất làm sao quốc gia ấy về mọi mặt có thể chân thật? Ba con có kể lại chuyện năm tháng ở tù với một nhà tư bản bị Cộng sản cho vào tù khi chiếm miền Nam VN qua các chiến dịch đánh tư sản, hộp thuốc lá của ông ta luôn có hai ngăn bên dở để mời các tù nhân khác, bên ngon ông dùng riêng và con nên nhớ rằng lão ta còn trộn mật cưa vào số thuốc lá dở để mời!’

‘Con ơi! Lương tri của chúng ta thường mờ mắt trước những cái lợi nhỏ nhặt nhất thời, nhưng ‘nhân loại vốn khôn hơn mỗi người’ nhiều người vẫn khôn hơn một người và chính điều đó khiến chúng ta vẫn không bao giờ bị mất niềm tin, sự tin tưởng và luôn tìm kiếm một giá trị nhân bản mới tiến bộ hơn…’

‘Con có nghe nói về Tuyên Ngôn Quốc tế Nhân Quyền…nói về những quyền cơ bản của con người và con người cần được giáo dục cũng như nhận biết để tự trọng và trọng người…nhưng con hỏi thăm các anh chị sinh viên… sao thấy họ mù tịt chuyện này, thậm chí các anh chị còn bảo đó là chuyện của Mỹ, Phương Tây… họ dùng đòn nhân quyền để đánh phá mình…’

‘Ngày xưa có mẹ Thầy Mạnh Tử đã phải dời nhà bỏ chợ đến ở gần trường để dạy con nên người, mẹ sẽ đưa con đến với Đại Học Nhân Quyền để con tìm hiểu và học về quyền con người…’

‘Mẹ ơi, nhưng con chưa xong trung học làm sao vào đại học được?’

‘Con nhầm rồi, đại học đây là học cái đạo làm người thì từ bào thai đã học được rồi chứ đâu có cần phải nhớn nữa con…’

‘Mẹ sẽ đọc cho con nghe một đoạn kinh điển đó nghe, cứ nhẩm cho thuộc… “Đại học chi đạo, tại minh minh đức, tại thân dân, tại chỉ ư chí thiện…” nghĩa là “mục đích của sự học rộng cốt làm sáng cái Đức sáng của mình, cốt khiến cho người ta tự đổi mới, cốt khiến cho người ta dừng ở chỗ chí thiện”.

Nguyễn Quang

 

*Tác giả & tác phẩm:

Đại học là một trong 4 sách cơ bản trong bộ Tứ thư của Nho gia, vốn là một thiên trong Lễ ký (thiên thứ 42), tương truyền do môn đồ của Khổng Tử là Tăng Tử biên soạn.  Đến đời Tống, Trình Di (1033-1107) và Chu Hi (1130-1200) tách thiên nầy ra làm thành sác riêng cho nhập vào bộ Tứ thư.  Nội dung chủ yếu của sách được nêu rõ ở đoạn trích trên đây (cũng là đoạn đầu của sách Đại học), nhấn mạnh vào tính thống nhất không thể tách rời giữa việc tu thân và sự nghiệp trị quốc, bình thiên hạ.

Đại học chi đạo
Đại học chi đạo ：tại minh minh đức , tại thân (tân) dân , tại chỉ ư chí thiện .  Tri chỉ nhi hậu hữu định , định nhi hậu năng tĩnh , tĩnh nhi hậu năng an , an nhi hậu năng lự , lự nhi hậu năng đắc . Vật hữu bản mạt , sự hữu chung thủy , tri sở tiên hậu , tắc cận đạo hĩ .
Cổ chi dục minh minh đức ư thiên hạ giả , tiên trị kì quốc ；dục trị kì quốc giả , tiên tề kì gia ；dục tề kì gia giả , tiên tu kì thân ；dục tu kì thân giả , tiên chính kì tâm ；dục chính kì tâm giả , tiên thành kì ý ；dục thành kì ý giả , tiên trí kì tri ；trí tri tại cách vật .  Vật cách nhi hậu tri chí , tri chí nhi hậu ý thành , ý thành nhi hậu tâm chính , tâm chính nhi hậu thân tu , thân tu nhi hậu gia tề , gia tề nhi hậu quốc trị , quốc trị nhi hậu thiên hạ bình .
Tự thiên tử dĩ chí ư thứ nhân , nhất thị giai dĩ tu thân vi bản .  Kỳ bản loạn nhi mạt trị giả phủ hĩ ；kì sở hậu giả bạc , nhi kì sở bạc giả hậu , vị chi hữu dã .

Xin dịch như sau:

Đạo đại học
Mục đích của sự học rộng cốt làm sáng cái Đức sáng của mình, cốt khiến cho người ta tự đổi mới, cốt khiến cho người ta dừng ở chỗ chí thiện.
Biết chỗ phải dừng thì sau mới có chí hướng xác định được. Có chí hướng xác định rồi sau mới có tĩnh tâm. Tĩnh tâm rồi sau tính tình mới được an hòa. Tính tình an hòa rồi sau mới suy nghĩ chín chắn. Suy nghĩ chính chắn rồi sau mới đạt được chí thiện. Vật gì cũng có gốc ngọn, việc gì cũng có đầu cuối. Biết được chỗ trước, chỗ sau của sự vật, thì tiến gần đến mục đích của sự học vậy.
Thời xưa kẻ muốn làm sáng cái đức sáng của mình trong thiên hạ, thì trước hết phải trị được nước mình. Muốn trị được nước mình, thì trước hết phải chỉnh đốn được nhà mình. Muốn tu sửa thân mình, thì trước hết phải làm cho tâm mình được ngay chính. Muốn làm cho tâm mình được ngay chính, thì trước hết phải làm cho ý được chân thật. Muốn cho ý thành thật, thì trước hết phải đưa sự hiểu biết của mình đến cực độ. Đưa sự hiểu biết đến cực độ, là cốt ở chỗ trừ bỏ sự che lấp của vật dục.
Trừ bỏ sự che lấp của vật dục, rồi sau mới đưa sự hiểu biết của mình đến cực độ. Sự hiểu biết mình có đến cực độ, rồi sau ý mình mới thành thật. Ý có thành thật, rồi sau tâm mình mới ngay chính. Tâm có ngay chính, rồi sau thân mới tu sửa. Thân có tu sửa, rồi sau nhà mới chỉnh đốn. Nhà có chỉnh đốn, rồi sau nước mới yên trị. Nước có yên trị, rồi sau thiên hạ mới thái bình.
Từ thiên tử cho đến kẻ thường dân, tất cả đều phải lấy sự tu thân làm gốc. Gốc đã loạn mà ngọn lại yên trị, thì không thể có được. Còn chỗ phải dùng sức nhiều mà lại dùng ít, chỗ phải dùng sức ít mà lại dùng nhiều, thì chưa hề có sự đó vậy.
***