5. Các hội chứng cảm xúc:

• Hội chứng hưng cảm: gồm cảm xúc hưng phấn, tư duy phi tán và vận động tăng cường. Thường gặp trong bệnh loạn tâm thần hưng trầm cảm.
• Cảm xúc hưng phấn: người bệnh có khí sắc vui vẻ, cảm thấy khoan khoái dễ chịu, đầy sinh lực, nhìn mọi việc với con mắt màu hồng.

              Cụ thể: Hơn phân nửa các tù nhân chính trị Việt Nam chống lại bạo tàn cộng sản, dù phải trải qua bao gian khổ, đều có cảm giác hưng phấn này cho đến những giây phút cuối cùng dù ngay cả khi tử thần sắp đến cận kề. Cũng có người hơi thái quá gọi “lạc quan tếu”, thế nhưng phần lớn đều trong nghiêm chỉnh, mọi thông tin nhận được đều qua sàng lọc, vì hầu hết các thông tin khi vào đến trại giam đều bị nhiễu rất nhiều. Niềm tin gây lại hưng phấn cho mỗi người đó là không phải quyền lực nhưng chính là mình đã sống trong một kiếp người và đã sống như thể một con người trước bạo tàn với bao nanh vuốt nhưng cái tồn tại mãi mãi là ý chí không lụi tàn và những con người dù không có một tấc sắt trong tay nhưng không bao giờ bị khuất phục. Và dân tộc, giống nòi này sẽ tồn tại mãi mãi vì những nguyên tắc cơ bản này. Đặc biệt các sĩ quan tập trung vì đào thoát mà bị kêu án nhiều năm có người đến chung thân, những người này hầu hết đều lạc quan không có gì ân hận về việc mình đã làm và họ chỉ tiếc tuổi cao không còn tiếp tục đào thoát nữa. Họ rất gương mẫu trong anh em.

• Thiếu tá Nguyễn Văn Điều, trốn trại tăng án lên 20 năm.
• Thiếu tá Nguyễn Văn Quý , án trên 15 năm.
• Thiếu tá Nguyễn Văn Hưng, án 20 năm.
• Thiếu tá Kim Định, 20 năm.
• Thiếu tá Võ đằng Phương, trên 10 năm.
• Đại úy Nguyễn Niên, chung thân.
• Trung úy Quách Vĩnh Niên chung thân.
• Trung úy Nguyễn Văn Tiến, 20 năm.
• Trung úy Nguyễn Văn Lân, trên 10 năm.
• Thiếu úy  Hoàng Diễn, 20 năm.

• Tư duy phi tán: họ nói nhiều, diễn đạt từ vấn đề nầy sang vấn đề khác với khả năng liên tưởng rất nhanh, nội dung có thể hiểu được nhưng các chủ đề luôn thay đổi. Người bệnh tự đánh giá mình quá cao về trình độ và năng lực.

Cụ thể: một số tù nhân dường như cả một đời gắn liền với những học thuyết mà họ được gợi ý hoặc đã tiêm nhiễm trước hay khi đã vào tù. Thế rồi họ luôn nói huyên thuyên về những chủ đề này, họ có thể nói từ lý thuyết này đến quan điểm khác liên tục mà không biết mệt mỏi, nếu không muốn nói đó là động lực, nguồn sống của họ.

• Nguyễn văn Bảo, 15 năm, luôn nói về nhân bản.
• Nguyễn văn Bảo, trên 10 năm, thuyết nhập gia xuất chủ.
• Trương quốc Bảo, chung thân, thuyết duy dân.
• Lm Nguyễn huy Chương, 20 năm, thuyết duy dân.
• Lm Lê thanh Quế, 15 năm, đạo nhập thể, nhân quyền.
• Lm Nguyễn Luân, 20 năm, vấn đề nhân quyền.
• Lm Nguyễn văn Vàng, 20 năm, nhân bản tiến bộ.
• Luật sư Nguyễn khắc Chính, chung thân, nhân bản tiến bộ.

• Vận động tăng cường: người bệnh lúc nào cũng ưa hoạt động, không chịu ngồi yên một chỗ, thích can thiệp vào mọi việc và không biết mệt mỏi.

            Cụ thể: có người nói hoài không biết mệt mỏi cũng như có người trong âm thầm làm hết việc này đến việc khác như làm các đồ lưu niệm, chuyên viên khói lửa- nghĩa là lúc nào cũng thích chạy lăng xăng trong bếp, nếu không có gì để nấu thì đun một nồi nước sôi rồi gọi cho người này người kia.

• Nguyễn văn Lịch, chung thân, nói huyên thuyên và chạy hết chỗ này đến chỗ nọ dù tuổi đã cao.
• Nguyễn văn Châu, tập trung dài hạn, nói nhiều, nói mãi hết tin tức này phịa ra các tin khác.
• Nguyễn văn Học, 15 năm, dù bị bệnh suyễn nhưng vẫn thích nói nhiều, và luôn tìm việc để làm.
• Nguyễn văn Hừng, 17 năm, nói nhiều và thích hoạt động.
• Giang long Quang, 20 năm, nói nhiều và thích làm quen với cán bộ.
• Nguyễn văn Sền, 20 năm, không nói gì cả, âm thầm làm các đồ lưu niệm. Ngoài 70 tuổi.
• Nguyễn văn Nho, 20 năm, thích nấu nướng được các bạn tù đặt cho danh hiệu chuyên viên khói lửa.
• Hội chứng trầm cảm: hội chứng chứng nầy hoàn toàn đối lập với hội chứng hưng cảm. Có ba đặc điểm như sau:
• Cảm xúc buồn rầu: người bệnh buồn rầu ủ rũ, nhìn sự vật chung quanh một cách ảm đạm.

Cụ thể: các tù nhân thuộc loại này lúc nào khuôn mặt cũng rầu rầu, hay nhăn nhó khó chịu, cũng có người luôn giữ im lặng nhưng mỗi khi mở lời thường rất bi quan. Nhất là những dịp gần Tết các tù nhân thường rơi vào hội chứng này vì ai ai cũng nhớ đến gia đình người thân trong sự xa cách. Nhiều tù nhân không có sự thăm viếng của gia đình trong nhiều năm, trở thành con “bà Phước” là chuyện xảy ra rất bình thường với tù trọng án hay may mắn lắm:

Chiều lắng đọng thênh thang ghềnh đá dựng
Những nỗi buồn nhân thế cũng phôi pha,
Mầu nhiệm nào đằng sau bao huỷ diệt
Mà nụ hồng vừa nở thắm ven khe.
Tuệ Sĩ

• Tư duy chậm chạp: người bệnh suy nghĩ chậm chạp, liên tưởng không nhanh chóng, tự cho mình là thấp kém, mặc cảm bị tội, hoang tưởng tự buộc tội, hoang tưởng nghi bệnh và có ý nghĩ hành vi tự sát. Như hay nghĩ về người thân bị sát hại, tài sản bị mất sạch, thành phố bị sụp đổ hoang tàn, hoang tưởng về cơ quan nội tạng bị thối rữa.

Cụ thể: sau nhiều năm thụ án một số tù nhân trở nên chậm chạp thấy rõ, mỗi khi ai hỏi vấn đề gì thường phải mất vài giây hay có thể nhiều hơn tùy trường hợp nặng nhẹ họ mới trở lại thực tại.
Bốn ngàn năm không lẽ lại vô tình
Nếu cuộc đời phút cuối phải hy sinh
Cũng vui vẻ sẵn sàng chân bước tới
Nên em hãy tự tin - Mình đứng dậy
                                                                                                                                                                                    Hướng Dương Vũ Đình Thụy

Vận động ức chế: người bệnh ít hoạt động, ít nói, sững sờ, đờ đẫn thường hay ngồi lâu trong một tư thế với nét mặt trầm ngâm suy nghĩ. Song có trường hợp người bệnh bị kích động, vật vã, lăn lộn khóc lóc kể lể than phiền với mọi người, trường hợp nầy gọi là trầm cảm kích động. Có trường hợp hội chứng trầm cảm bị biến dạng kèm theo trạng thái mất cảm giác tâm thần một cách đau khổ, nghĩa là đau đớn vì thấy mất hết cảm xúc đối với người thân, với những sự việc chung quanh. Do hoang tưởng người bệnh có thể tự sát hay giết người rồi tự sát. Hội chứng chứng này có thể gặp trong bệnh loạn tâm thần hưng trầm cảm, bệnh trầm cảm thoái triển.

• Trần văn Sơn, án trên 12 năm, thường lăn lộn khóc lóc, chửi bới chế độ.
• Nguyễn văn Hành, trên 10 năm, thường khóc lóc, luôn nguyền rủa chế độ.
• Nguyễn văn Đức, 20 năm, thường nổi cơn chửi mắng người khác, đòi chém giết người này nọ, song hết cơn trở lại bình thường. Nhưng thường các bạn tù vẫn tránh xa vi “kính nhi viễn chi” vẫn hơn.
• Huỳnh Thì, 20 năm, suốt ngày hầu như không nói năng gì cả, sững sờ, đờ đẫn, ngồi lâu trong tư thế trầm ngâm suy nghĩ.
• Nguyễn văn Thời, 20 năm, gặp ai cũng thường kể lể, than phiền không thư từ, không thăm gặp.
• Hội chứng vô cảm: người bệnh mê mệt và thờ ơ với ngoại cảnh, đây là trạng thái vô lực, mất linh hoạt, mất ý chí. Bất lực hoàn toàn.

Cụ thể: thường gặp ở các tù nhân mắc bệnh mãn tính phải nằm bệnh xá thường xuyên, đối mặt với cái chết cô quạnh, không người thân.

• Cao văn Bình, chung thân, lao phổi, nằm bệnh xá thường xuyên, cơ thân hầu như bất động, không muốn gì nữa trước khi đón nhận cái chết và biết chắc rằng cái chết sẽ đến.
• Liên Bang, chung thân, bệnh dạ dày kinh niên, thờ ơ với ngoại cảnh trước những cơn đau quằn quại, thế nhưng ý chí lại rất bền vững.
• Nguyễn văn Liễn, 20 năm, hầu như quá mệt mỏi với bệnh tật, chứng lao phổi và ho ra máu thường xuyên khiến anh thờ ơ với mọi cảnh, phó mặc cho trời đất.
• Nguyễn văn Ân, chung thân, suốt ngày chỉ lo nấu nướng và nói “xin phó thác, xin phó thác”.

• Hội chứng loạn cảm: người bệnh có khí sắc âu sầu, hằn học, bất mãn với tha nhân, dễ bị kích động, phát sinh những cơn giận dữ đến tấn công người khác. Hội chứng này thường gặp trong bệnh động kinh, nhân cách bệnh, các bệnh thực thể ở não. Các hội chứng cảm xúc nói trên, về mặt cơ thể học, có sự rối loạn hoạt động hệ thần kinh thực vật và hệ thống nội tiết, đặc biệt là hoạt động của tuyến thượng thận và tuyến yên, ở sự rối loạn chuyển hoá cơ thể nhất là chuyển hoá hydrate carbone.

Cụ thể: các trưởng trại giam nào hầu như cũng mắc chứng này, khuôn mặt luôn hằn học, đầy vẻ sát khí như đang chờ chực để tấn công người khác, không thấy ông nào dẫn vợ đi theo, chỉ thấy các bà đánh ghen với nhau và rượt chạy vào ẩn nấp cả trong trại giam. Hoặc hủ hoá các tù nhân nữ, chính các việc bất thường này nói lên có sự rối loạn nội tiết, chắc chắn có vấn đề rối loạn chất ở cơ thể.

Ðếm tóc bạc tuổi đời chưa đủ
Bụi đường dài gót mỏi đi quanh
Giờ ngó lại bốn vách tường ủ rũ
Suối nguồn xa ngược nước xuôi ngàn
Tuệ Sĩ