10. Hội chứng nhân cách bệnh: Các trạng thái nhân cách bệnh thể hiện bằng sự mất hoà hợp, mất thăng bằng, sự không ổn định của nhân cách, sự mất cân đối về phản ứng đối với các kích thích bên ngoài.
Cụ thể: hay nổi nóng, vô kỷ luật, khó hoà đồng, không có lòng bao dung, giảm sự thích ứng với mọi biến đổi của cuộc sống. Rối loạn nhân cách có thể do mắc phải bệnh động kinh, bệnh tâm thần phân liệt, bệnh liệt tiến triển…
- Nguyễn Văn Sinh, 20 năm.
- Nguyễn Văn Nậm, trên 10 năm.
- Thái Văn Dư, trên 10 năm.
- Lê Văn Hưng, trên 15 năm.
- Lê Văn Giữ, trên 10 năm. 

            11. Hội chứng sa sút tâm thần: đây là một hội chứng chứng của bệnh lý não, có tính chất mãn tính hoặc diễn tiến từ từ, trong đó có sự suy giảm nhiều chức năng cao cấp của vỏ não như trí nhớ, tư duy, định hướng, sự hiểu biết, khả năng tính toán, học tập, ngôn ngữ và sự phán đoán. Người bệnh mất khả năng kiềm chế cảm xúc, ngay cả các sinh hoạt thường nhật cũng gặp trở ngại như: vệ sinh cá nhân, bài tiết…Khả năng làm việc của người bệnh bị giảm sút nghiêm trọng.
Sa sút tâm thần có thể gặp trong nhiều bệnh như Alzheimer, bệnh lý mạch máu não, nhiễm HIV, chấn thương sọ não, bệnh Parkinson, hoặc do dùng thuốc với nhiều nguyên nhân khác nhau. Sa sút tâm thần thường khó hồi phục nhưng cũng có quan điểm cho rằng có thể ổn định và hồi phục được.
Cụ thể: khi rối loạn trí nhớ, bệnh nhân không còn khả năng tiếp thu các thông tin mới hay quên những kiến thức đã có từ trước. Họ quên ví, quên chìa khoá, quên thức ăn đang nấu trên bếp, quên tên người láng giềng, quên nghề nghiệp của mình, quên tên trường mình đã học, quên ngày sinh của bản thân, quên các người thân trong gia đình và thậm chí hay quên cả tên của chính mình. Các tù nhân sau một thời gian thụ án lâu dài đều rơi vào hội chứng này, họ giống như những tù nhân đang khòm người di chuyển về chốn lưu đày trên vùng Sy-bi-ri, đường dài, tuyết rơi giá lạnh… cái chết đang đến thật gần với mỗi người và với những ai từng trải nghiệm qua cái chết mà chưa chết đều có cảm nhận không là không: hư vô vô thẳm hư vô.

Đạo pháp bao trùm màn ảm đạm
Giang sơn phủ kín lớp màu tang
Thích Quảng Độ.

 

Cụ thể: Mất ngôn ngữ biểu hiện qua việc người bệnh nói không rõ, ngôn ngữ nghèo nàn, quanh co, dài dòng. Khả năng đọc hiểu cũng bị ảnh hưởng. Hầu hết các tù đều mắc chứng này, song vẫn còn có tù nhân lâu năm lại nhớ mọi thứ:

Ngày tới bữa ăn càng nhớ vợ
Đêm về giấc ngủ lại thương con
Bao nhiêu nước chảy qua cầu nữa
Chẳng dễ gì phai một tấm son“
Vũ Hoàng Chương

 Cụ thể: Mất động tác, người bệnh không làm được các động tác trong sinh hoạt thường ngày như nấu cơm, mặc quần áo, chải đầu…Các tù nhân chẳng may bị đột qụy, chấn thương sọ não với những ngày còn lại trong tù không có sự chăm sóc của người thân trước cái chết, đều phải nhờ sự trợ giúp của anh em bạn tù từ cái quần, cái áo đến đút từng thìa cơm cho đến cái chết và thường trong các trại giam sự sống kéo dài không bao lâu đối với những ai chẳng may bị bệnh hiểm nghèo. Và có người tựa cả anh em lẫn vịn trăng thơ:

Mai ta về mang theo cả mùa Xuân,
Cho mẹ, cho em, cho bạn bè còn đó!
Những chiến hữu hy sinh từ độ nọ,
Xác đâu còn được phủ nấm mồ xanh !
Hạo Nhiên Nguyễn Tấn Ích

            Cụ thể: Mất nhận thức, người bệnh còn thị lực rất tốt nhưng lại không nhận ra các đồ vật chung quanh như bức tường, cái bàn, cây bút… Thậm chí họ cũng không nhận ra các thành viên trong gia đình hay chính mình trong gương. Ngay cả khi đặt các vật dụng trong lòng bàn tay họ cũng không nhận ra. Cơn choáng mất nhận thức xảy ra do các tù nhân bị thiếu dinh dưỡng, mắt còn đó, tai vẫn nguyên nhưng không thấy, không nghe rõ gì nhiều như bình thường. Chính sự kiệt sức dần dần nhưng với một ý chí sinh tồn mạnh mẽ, các tù nhân vẫn tồn tại nhưng thân xác như đã rã rời… Trái lại với câu nói thường tình “cái xác không hồn”, nơi đây với những con người vì một lý tưởng nào đó lại là “một tinh thần bền vững trong một thân xác không ổn định”.

Thân mỏi mòn, sức lực tán hao
Ta vẫn cương cường cười ngạo nghễ
Đông Anh Nguyễn Đình Tạo.

            Cụ thể: Rối loạn chức năng chấp hành, người bệnh không còn khả năng tư duy trừu tượng, lập kế hoạch, khả năng khởi đầu và sắp xếp công việc, không phân biệt được người lùn, người cao giữa biển cả và ao hồ… Các tù nhân bị đánh đá dọc đường, kể cả những cai tù hành hạ họ: tất cả xét cho cùng đều loạn chức năng. Thật sự không có tù nhân nào mong có sự đánh đập để nỗi tiếng, cũng có trường hợp các tổ chức, các chính trị gia tạo sự đảo chánh để vinh danh chính họ, song trong tù hầu như không có những thứ khoái lạc trong sự đau khổ như thế, mà chỉ vì sự suy kiệt sức khoẻ, nên đi lại không vào hàng lối mới bị đấm đá; hoặc về phía cán bộ cai tù do bị cách ly giữa rừng núi quá lâu cũng có sự biến đổi tâm sinh lý bất thường, hoặc do sự tuyên truyền đối kháng giai cấp.v.v. khiến họ không còn tự chủ trong các hành vi như thể giữa người với người.

Mặt ngựa đầu trâu
Phồng mang trợn mắt
Như muốn ăn tươi nuốt sống khách
bàng quan
Thích Quảng Độ.

            12. Hội chứng rối loạn tâm thần thực thể: đây là những rối loạn tâm thần có liên quan trực tiếp đến tổn thương thực thể ở những tế bào thần kinh não bộ mà nguyên nhân rất nhiều, song trong tiểu luận này nhấn mạnh đến hậu quả do nhiễm trùng, nhiễm độc, chấn thương do bị tra tấn, đánh đập…
Cụ thể: Với rối loạn ý thức, ý thức có thể bị thu hẹp, u ám, ngủ gà, bán hôn mê và hôn mê.
Cụ thể: Với rối loạn năng lực định hướng, người bệnh không còn nhận ra chính bản thân, cả về không gian và thời gian. Trong sự bố ráp con người đến tận cùng, đây là tiếng vọng của tha nhân:

Và từ đâu đây vọng lại
tiếng kêu cầu cứu thất thanh
tiếng rên la quằn quại
Và những tiếng kêu “oan”
Thích Quảng Độ.

            Cụ thể: Với chứng rối loạn trí nhớ, người bệnh có thể có triệu chứng bịa chuyện để thay thế vào chỗ trống. Và trong khoảng trống bao la qua tâm trạng của người tù xa xứ lâu năm:

Tết về biết gửi gì cho nhau?
Gửi chung thiên hạ lời thăm hỏi
Sao vẫn thiên thu một chữ sầu?
Sao thơ chưa phải là thương nhớ
Sao nhớ thương này chất ngất cao?
Thơ Hà Thượng Nhân.

            Cụ thể: Với sự rối loạn trí năng, nên việc tiếp thu học hỏi của người bệnh bị giảm sút, mọi tri thức thụ bẫm trong quá khứ bị giảm rõ rệt, khả năng phán đoán và giải quyết những khó khăn cũng bị suy giảm.

Sáu năm thôi nhé tan tành hết
Ngục tối nhà giam hẹp khít khao
May có bạn bè bên sớm tối
Giữa vòng giây kẽm vịnh trăng sao.
Đông Anh Nguyễn Đình Tạo.

Cụ thể: Với rối loạn cảm xúc, người bệnh dễ giận dữ, mau suy nhược, lúc thì khoái cảm, lúc thì trầm cảm. Và chủ nghĩa Cộng sản thì giỏi tạo nên sự khủng bố loại này:

Lam giang nhuộm máu sông đen lại
Hồng Lĩnh xương tàn một đống cao
Rừng  đỏ Thanh Chương trơ trụi lá
Bụi hồng phủ kín cả quanh rào
Đông Anh Nguyễn Đình Tạo.

            Cụ thể: Với rối loạn tri giác, người bệnh có thể có ảo giác và thường là ảo thị - hoang tưởng đầy bạo lực của một hệ thống tuyên truyền:

Loa thét truyền thanh tiếng kẻng gào
Sắt khí đằng đằng nanh vuốt nhọn
Oán hờn gieo nặng hạt mưa mau
Đông Anh Nguyễn Đình Tạo.