“ Ruồi bảy món”
biểu tượng của môi trường

 

          Tại miền Tây Nam bộ, những vườn cây ăn trái bỗng chốc bông hoa cùng trái non rơi rụng, rồi toàn thân khô héo do sự nóng lên khắp toàn vùng từ những lò gạch thô sơ này. Theo thống kê như tại Hà Tây thuộc miền Bắc Việt Nam, hiện có trên ba trăm lò sản xuất gạch nung thủ công ở gần khu dân cư, hoạt động quanh năm. Do sản xuất tự do, không có qui hoạch và quản lý chặt chẽ nên các lò gạch gây ô nhiễm nghiêm trọng.
          Các công dân thời không còn biết kêu ai nữa, các ông bí thư thì hoan hỷ và cho rằng như thế là xã hội đang phát triển, quả là có một thời có ông bí thư thiếu chữ nhưng có lòng, còn nay khi cố bám víu quyền lực địa vị đã không có chữ lại càng không có lòng. Ngay tại bệnh viện này, Thiện Nam quan sát dường như chưa có đồ thị về vệ sinh môi trường để biết những điểm nào làm tốt và những điểm nào chưa “sạch sành sanh”. Phần lớn khu ngoại ô thành phố, nhất là những làng xa xôi của những người dân tộc hầu như không có nước sạch để dùng, chàng chứng kiến họ dùng lu, hũ, hồ, khạp để dự trữ nước. Đây cũng là ổ chứa loăng quăng nếu ngưòi dân không biết xử lý. Tất cả buôn làng lớn nhỏ đều biết bệnh sốt rét vàng da rất nguy hiểm, nhưng không ai quan tâm cũng như ra tay hành động. Họ hoàn toàn ỷ lại nhà nước sẽ phun xịt hoá chất mà thật sự ở đất nước Giao Chỉ này các chương trình như thế chỉ diễn ra thật sự khi có mục đích chính trị như chương trình diệt trừ sốt rét dưới thời Tổng thống Ngô Đình Diệm, bao gồm nhiều mũi tên trong đó có chiến dịch tìm diệt các hang ổ bí mật của Cộng sản nằm vùng. Sốt xuất huyết năm nào cũng diễn biến khác thường, Thiện Nam chứng kiến trẻ em nằm hai đến ba em trên một giường và cứ mỗi năm lại mạnh hơn năm trước, ruồi muỗi dày đặt khiến các cư dân ngay tại một thành phố văn minh phát triển hàng đầu trên cả nước mỗi khi ăn cơm phải treo mùng... đã có nhiều bức tranh biếm hoạ về “món ruồi bảy món” xuất hiện trên các báo. Quả là các biện pháp thì nhiều nhưng hiệu quả không bao nhiêu, như Bs Vân thường tâm sự :
- “Phải có nhiều chiến dịch đồng bộ tuyên truyền và kiểm soát dịch sốt xuất huyết theo kế hoạch, trên từng con phố với những áp phích cảnh báo, các nhân viên y tế phải đến từng ngóc ngách của từng khu nhà để tìm dấu vết của muỗi”.  Nhưng ở Việt Nam có thống kê cho biết đã bước sang thế kỷ hai mươi mốt song còn nhiều Quận ngay tại Sài Gòn vẫn chưa biết pha thuốc diệt muỗi chứ đừng nói đến việc phòng chống dịch tận hang ổ cuối cùng... Và trên thành phố hoa anh đào này, sau bao năm đi tìm nguồn nước cung cấp cho người dân vẫn trong túng quẫn, công ty cấp nước Đà Lạt đề nghị lấy ngay nước Hồ Xuân Hương rồi lọc cho người dân uống vì thiếu nước. Song có tin các mẫu phân tích từ Viện Nghiên cứu hạt nhân Đà Lạt cho biết sau khi kiểm nghiệm, kết quả cho thấy một loạt thông số không bảo đảm vì hàm lượng chất gây ô nhiễm trong nguồn nước này. Đó là chưa kể đến cảnh quan môi trường với nước lòng hồ sẽ tụt sâu, diện tích chung quanh bờ hồ bị thu hẹp...
Đồi Cù, trái tim của Đà Lạt đã chết và những thung lũng với bao dòng nước trong xanh của nó trong sự dẫn dắt của những nhà lãnh đạo địa phương ở đây đã không có chút tri thức nào, mà hơn thế nữa là không có tầm nhìn. Song tỉnh này có cả Hội Đồng khoa học Lâm Đồng và theo các nguồn tin đáng tin cậy họ có ít nhất chín đề tài khoa học sẽ được đưa ra rộng rãi trên toàn quốc nhằm tuyển chọn những nhà nghiên cứu tốt nhất và giá thành nghiên cứu thấp nhất, Hội đồng sẽ tổ chức đấu thầu tuyển chọn công khai với sự tham gia với tất cả các ứng viên. Thiện Nam hiểu: nghĩa là với những danh từ dao to búa lớn nhưng thật sự Hội đồng này chẳng phải làm gì cả ngoài nêu lên được mấy cái tên có chữ khoa học cho có vẻ thời thượng còn ngoài ra phó thác cho kẻ khác làm. Đúng như chàng nghe từ các nông dân cũng như sinh viên: cái ông môi trường ở đây chuyện của lão là nhậu, ngày nào lúc nào tiên vàn muốn bàn chuyện gì với lão là phải tổ chức nhậu, vì môi trường có liên can đến tất cả, nhất là trong một thành phố nhỏ như thế này, y cũng thường tuyên bố trong những bữa nhậu đắc tiền như thế theo lời thuật lại: “à, à, miếng trầu là đầu câu chuyện”... đúng là bầu khí quyển này không có vấn đề gì mà không tùy thuộc vào môi trường, và nơi tỉnh này từ một Chủ tịch Phường lên đến Giám đốc Sở Môi trường, hà tất sẽ không có chuyện gì trong một tỉnh nhỏ một khi lão muốn thanh lý mà không xảy ra các sự cố tham ô, nhũng lạm. Cho nên câu chuyện của Hội đồng khoa học cũng chỉ toàn là hơi men của bàn nhậu, nên người dân mới phải uống nước hồ.
- Trước khi rời bệnh viện, trong lần này Thiện Nam không gặp một viên chức y tế nào, như người nhà của bệnh nhân chàng còn chứng kiến nơi đây vẫn còn dùng các dụng cụ có thủy ngân trong việc đo nhiệt độ... nó nguyên là kim loại độc đối với con người và môi trường, chính Mao Trạch Đông đã dùng thủy ngân bỏ vào thức ăn để đầu độc các đối thủ khi bị giam giữ chết dần mòn. Một khi hoà tan vào nước thải, kim loại này sẽ biến thành methyl mercury, hình thái cực độc của thủy ngân vốn có thể tích tụ vào thực phẩm nhất là thủy hải sản... Rồi hình ảnh đập mạnh vào mắt mọi ngưòi đó là các hiệu thuốc tây mọc nhan nhãn trong bệnh viện. Theo chàng biết các Bs vừa khám đồng thời kê toa chỉ định nhà thuốc nào mới có những loại ấy hoặc việc bán thuốc luôn giống như các phòng mạch tư tại Việt Nam vào thời điểm này Bs vừa khám bệnh vừa bán thuốc và có khi còn ép bệnh nhân phải mua những loại dược phẩm thật ra không cần thiết. Thật thảm hại!
Chàng theo chân một bệnh nhân với tư cách đưa người nhà vào phòng xét nghiệm, quả đúng như lời của các chuyên gia của Tổ chức Y tế thế giới ( WHO) đã nhận xét: Có phòng xét nghiệm sử dụng hoá chất, thuốc thử kém chất lượng. Có nơi trang thiết bị mua về không bảo đảm chất lượng, không đúng yêu cầu nên không sử dụng được... Còn dưới con mắt của các công dân: nó từ một Sách mà ra hết như tại hãng Hàng không Việt Nam khi kê khai để phê duyệt với giá cao nhưng khi mua về toàn những chiếc máy bay giá rẻ để chia nhau những khoản chênh lệch. Nơi đây Thiện Nam chứng kiến có nhân viên mang cả găng tay từ phòng xét nghiệm đi lung tung... còn theo nhân viên của WHO thì họ mang cả hai bàn tay như thế ra phố! Có phòng xét nghiệm vi trùng lao làm trong môi trường mở... việc này vô cùng nguy hiểm nhưng nhân viên phân tích không quan tâm. Các viên chức WHO rất ngạc nhiên khi thấy không ít phòng xét nghiệm ghi chép, nhập số liệu xét nghiệm sai, dẫn đến kết quả phân tích, thẩm định sai. Kết quả xét nghiệm giữa các phòng thí nghiệm cũng có sự khác xa và như thế chắc chắn bác sỹ không thể đưa ra phương thuốc điều trị chính xác cho bệnh nhân. Nhưng ở Việt Nam rất nhiều bác sỹ cho toa điều trị trước khi có kết quả xét nghiệm vi sinh là chuyện thường tình. Những nhà y học tại đất nước này đều biết đó là điều rất nguy hiểm sẽ gây nên sự kháng thuốc của vi khuẩn, song sự hiểu biết của các thầy thuốc còn cao hơn người như lời của vị bác sỹ Giám đốc một bệnh viện tại Sài Gòn “Không ai dại gì đầu tư lớn, tốn kém cho xét nghiệm vi sinh...” và các xét nghiệm vi sinh nếu có phần lớn còn thực hiện bằng... tay. Thiện Nam quan sát dường như không có việc kiểm tra chất lượng xét nghiệm, trên thực tế là một sự bỏ ngỏ... Thật đáng sợ chỉ vì nếu làm xét nghiệm đúng nghĩa thì khó có lợi nhuận! Song hậu quả tai hại đến các bệnh nhân thời vô kể, đặc biệt khi xét nghiệm vi sinh không phát triển thời sự nhiễm khuẩn trong bệnh viện sẽ còn xảy ra và không bao giờ bệnh nhân tránh được nhiễm trùng từ những loại vi khuẩn khủng khiếp luôn có mặt trong khắp các bệnh viện.

Với đường lối mới đây quả là lỗi hệ thống trong toàn bộ chương trình chăm sóc sức khoẻ cho toàn dân!

Thiện Nam nhớ lại những trang báo khi mới trở lại Sài Gòn chàng được thông tin về chuyện thuốc giả và sự đột nhập của nó phổ biến đến ngay cả một bệnh viện danh tiếng như Chợ Rẫy cũng trà trộn nhiều loại thuốc giả. Những đường dây đen trong sự cấu kết với các Bs trong bệnh viện với việc cho toa. Người ta còn kể cho nhau nghe giống như nhiều nhà máy ở Trung Quốc công nhân trộn dược phẩm bằng đôi chân trần và ở Việt Nam còn thêm cha là Giám đốc bệnh viện con làm Giám đốc chế biến... cung cấp cho Bệnh viện. Quả là một cơ chế thật tuyệt vời như truyền thống đã để lại: con hơn cha nhà có phúc. Thế nhưng sức mạnh của đồng tiền đã làm bao nhà quản lý phải đầu hàng trước các thủ đoạn hối lộ, móc ngoặc quan chức hoặc chính bản thân của các tư bản đỏ tạo cơ hội để đối tác có hy vọng được cấp phép nhanh và hầu như tại Việt  Nam vào thời toàn trị này từ thượng đến hạ tầng đều là như thế. Không có cơ quan kiểm định nào có thực chất đưa đến hiệu quả cho các công dân, những cái chết do hậu quả thuốc giả, hay do sự bất cẩn của Bs xảy ra đều khắp các bệnh viện của đất nước này và sự cố ngay cả tại bệnh viện y dược thành phố Sài Gòn.
Chàng nhớ lại lời của Bà bạn Bs Vân có căn nhà tọa lạc gần khu bệnh viện: bây giờ không thể tưởng tượng cả hệ thống bị tha hoá đến mức nào, ngay những người đứng đầu của cơ quan quản lý các bí thư đảng ủy cũng biến chất hết rồi... không có Bs, y tá, y công nào mà không nhận tiền hối lộ dưới danh nghĩa bồi dưỡng. Lúc đó Bs Vân đã thêm vào: tất cả chỉ là nạn nhân của một guồng máy độc quyền. Ngành y tế của nước này là thế, nó đang bị phủ lên một bóng đen bởi nạn thuốc giả, trong khi các bệnh viện và các Bs vẫn thường xuyên nhận quà biếu. Có nhét vào túi hoặc lịch sự bỏ phong bì họ mới bắt tay vào chữa trị.
Thiện Nam rời khỏi bệnh viện, khu vực phía trước bệnh viện này không khác khung cảnh với tất cả các bệnh viện trên toàn quốc như Chợ Rẫy, Nhân Dân Gia Định, Ung Bướu... Đó là sự quá lộn xộn! Nhếch nhác, mất vệ sinh trông như một chợ chồm hổm. Một số người ngang nhiên chiếm dụng toàn bộ lề đường để bày bàn ghế buôn bán các loại hàng ăn như cơm, cháo, phở, hủ tíu... còn tại bệnh viện mắt thành phố Sài Gòn thì bày luôn ra giữa bệnh viện hai ba nơi buôn bán đủ mọi thứ, các xe trái cây, bánh mì bày trong ngoài bệnh viện... rác thải bừa bãi giữa trung tâm bệnh viện, đầy lòng lề đường biến khu vực trong ngoài bệnh viện thành những bãi rác mini không hơn không kém.
Và rồi sân sau của bệnh viện không biết có dân tộc nào cùng chung cảnh ngộ này, đó là những người phu quét đường, những công nhân vệ sinh đang bới móc từ đống rác vứt đi của bệnh viện những sợi dây chuyền dịch, bơm tiêm, các vỏ chai, bao ny lông... đều đã qua sử dụng, nhiều chiếc còn dính dịch màu máu đỏ, chắc chắn dưới cái nhìn của Thiện Nam là chưa được khử trùng và tiệt khuẩn. Họ thu gom bán lại cho người khác tái chế làm đồ dùng bằng nhựa như chậu, ca... cả đồ chơi trẻ em. Nhưng đó chỉ là những loại rác hạng hai, những thứ còn sót lại lẻ tẻ, những chất thải y tế nguy hại này còn được bán cho các nhà thầu mà mãi về sau mới có sự phát hiện của báo chí đến kết luận: hầu như các bệnh viện đều bán rác thải không qua tiệt trùng cho tư nhân để tái chế thành đồ dùng sinh hoạt ! Các phóng viên đi theo các nguồn rác này phân tán về đâu và nó được chia ra khắp các thành phố, nhất là ở những nơi chế biến đồ nhựa, thảm hại hơn với những vỏ chai thuốc ngoại nó được dùng làm thuốc giả trở lại thị trường.

Báo động ô nhiễm nước thải bệnh viện, khu công nghiệp, sau hơn nửa thế kỷ dưới chế độ toàn trị trong mục tiêu xây dựng một thiên đường trần thế, hàng trăm bệnh viện trên đất nước này không xây dựng hệ thống xử lý nước thải y tế hoặc có nhưng không đạt yêu cầu. Hiện Sài Gòn có một trăm lẻ năm bệnh viện, nhưng chỉ có một phần ba trong số đó có hệ thống xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn. Còn một phần ba tuy có hệ thống xử lý nước thải nhưng chưa đạt yêu cầu, số còn lại hoàn toàn chưa có hệ thống này. Người dân thành phố không biết với doanh thu viện phí to lớn như Chợ Rẫy từ bốn đến năm trăm tỷ mỗi năm mà vẫn không xây dựng được hệ thống xử lý nước thải? Số tiền kia về đâu và thiên đường này tồn tại bao lâu.

Khi đi qua suối Phan đình Phùng, chảy ngang qua thành phố Đà Lạt từng là một dòng suối đẹp. Thế nhưng nó bị ô nhiễm nghiêm trọng khiến những ai đi dọc bên bờ suối đều phải bịt mũi như tại Sài Gòn mà chạy ngang qua kênh Thị Nghè. Song có điều đặc biệt, do vừa mới đầu tư hàng chục tỷ đồng từ nguồn vốn viện trợ của Chính phủ Đan Mạch, trong khuôn khổ dự án vệ sinh môi trường Đà Lạt, rồi chỉ mới trở nên rất đẹp mắt trong một thời gian ngắn nhờ giải toả nhà hai bên bờ suối, khai thông dòng chảy, xây dựng bờ lan can... dòng suối nhanh chóng bị ô nhiễm xấu hơn do người dân vứt tất cả rác sinh hoạt xuống đây khiến con nước có màu đen, dòng nước bị tắc nghẽn và mùi hôi thối xông lên nồng nặc. Quả là ông môi trường đang bận nhậu như lời các sinh viên đại học Đà Lạt ! Nhiều cư dân cũng như khách du lịch đều không dám đến gần suối và nước từ suối này chảy ra thác Cam Ly, một danh lam nổi tiếng của Đà Lạt khiến thác này với mùi nồng hôi thúi kinh hoàng, du khách không thể vào thăm quan. Còn đâu nữa từ nguyên Cam Ly biểu tượng một giòng suối có nước mát ngọt thấm vào lòng du khách phảng phất hương vị người đi nhớ mãi không quên:
“Đà Lạt có thác Cam Ly,
Người ơi, người ở, người đi sao đành”.

Cũng có tin từ các phụ huynh có con em đang học tại trường, chính quyền Đà Lạt sẽ giao cho người nước ngoài khai thác suối Cam Ly cùng khu du lịch Lê Lai quá bẩn thỉu này, theo các cư dân gốc Đà Lạt cho biết nơi này có nhiều ma lắm, quả thật có những vụ chết thảm hoặc hãm hiếp giết người hay những vụ thanh toán chính trị thật tàn nhẫn khiến nhiều nạn nhân phải chết trong oan ức, ngôi biệt thự của Luật sư họ Dương, em của Bs Dương Quỳnh Hoa vẫn còn đó trong hoang tàn, vắng lặng tại khu khách sạn Lê Lai này. Theo các nữ tu cao niên phụ trách nuôi dưỡng các em người dân tộc toạ lạc gần kế bên toà biệt thự này: Ông ta đã chết thảm trong một vụ thanh toán chính trị, trước khi chết vị Luật sư này đã chống trả một cách quyết liệt với bọn thích khách và bị giết chết. Nhiều cư dân chung quanh đều nói với Thiện Nam căn nhà đó có ma. Thật vậy chàng chứng kiến những người vô gia cư cũng như thân nhân của các cán bộ Cộng sản chiếm cứ gần hết khu biệt thự Lê Lai để làm nơi trú ngụ nhưng tuyệt đối không có ai vào tá túc trong căn biệt thự này cả. Thiện Nam được một nhà Đà Lạt học giới thiệu toà nhà này, một nơi rộng rãi thoáng đãng có thể xây dựng nên một trường công nghệ về lâu dài, chàng cũng được hướng dẫn về Sài Gòn để gặp trực tiếp Bà Bs Dương Quỳnh đang là sở hữu căn nhà, Bà đồng ý trên nguyên tắc và rất mừng khi biết sẽ có một trường công nghệ tại Tây Nguyên. Thế nhưng những lần gặp sau, khi Thiện Nam có dịp trở lại Sài Gòn rất tiếc các Bs bệnh viện Nhi Đồng cho chàng biết Cô Sáu bị ung thư và đang chữa trị tại Pháp. Và chàng đã không có dịp gặp lại cho đến khi có tin Bà mất.

 Chính quyền luôn đổ cho ý thức của người dân quá kém, nhưng thật sự phần lớn các công dân mới đến định cư trên Hoàng triều cương thổ đời mới đều thuộc gia đình cán bộ Cộng sản.

Với người dân bản địa Đà Lạt vẫn luôn trong niềm tin và hy vọng có một ngày mai tươi đẹp hơn, dù bận bịu đến mức nào các cư dân chân chất cũng lướt nhìn về những rặng núi cao thật cao: cầu Trời cho chúng con bớt khổ và cuộc sống bình an, hằng ngày có miếng ăn là đủ rồi... xin cường quyền đừng bách hại chúng.

**