THUNG LŨNG TỬ THẦN.

    

Họ gồm các Bộ trưởng, Thứ trưởng và các Sĩ quan cao cấp thuộc chế độ miền Nam đã bị sụp đổ, có cả tù trọng án chống lại chế độ hiện hành. Họ được dẫn độ từ khắp nơi về đây: Thung Lũng Tử Thần, và trước hết tập trung trong hội trường lớn, viên giám thị trưởng thay lời chào đã phát biểu: -Các anh có nghe rõ tôi nói không... y cũng làm mọi điệu bộ giống như cách lãnh tụ vĩ đại hỏi quần chúng khi phát biểu... đến đây chỉ có hai con đường: một là cải tạo tốt để về với gia đình, hai là ra lô sáu, nghĩa là ra nghĩa trang nằm.
Sau đó là những bài thuộc lòng của y về chống đế quốc, tay sai và đặc điểm: ai không cùng chiến tuyến đều là thằng hết. Các tù nhân được thăm quan trại giam nhất là các phòng kỷ luật, như lời giới thiệu của các giám thị khi đến khu nầy: ở đây, phải nói thẳng với các anh có nhiều loại cải tạo lắm, bằng nhiều cách để trừng trị những ai còn tư tưởng tiếp tục chống đối... Không ai biết chuyện gì sẽ xảy ra, bây giờ trong tiết xuân, nhưng không khí nơi dãy phòng giam riêng nầy có mùi thật tanh và lạnh.
Quang cảnh trại giam cũng giống như nhiều nơi giam giữ khác, chung quanh nhà tù đầy những hàng rào kẽm gai, bên trong chia thành nhiều khu nhỏ với các tường thành và lưới sắt bủa kín, cũng có nhiều hoa và nhà văn hoá thông tin do các tù nhân chăm sóc rất đẹp. Đặc điểm trại giam nào từ văn phòng  làm việc của giám thị trưởng đến các cổng trại và nhà lưu niệm đều có khỉ, thậm chí cả nhiều khỉ ướp hoặc phơi khô.
Sau một ngày làm các thủ tục khi đến trại mới như học nội qui, thăm quan trại giam, viết tự khai về cá nhân và các tờ cam kết, họ được phân tán về các tổ đội.
Buổi chiều về các phòng giam, Thiện Nam chứng kiến quang cảnh thật lạ thường: hành lý của các tù nhân đềutrong tư thế sẵn sàng trên đầu nằm và dưới chân, họ chuẩn bị đi Mỹ. Người nào cũng hi vọng sẽ có người Mỹ đến đón họ trong đêm nay... ngày nầy qua ngày khác, sự việc diễn ra trong nhiều tháng như vậy, sự ám ảnh cao độ đến mức giữa khuya khi nghe có tiếng máy cày chuyển động, hết thảy đều thức dậy uống trà và chờ người Mỹ rước.
Với cách nhìn của Thiện Nam, đây quả là một hội chứng Mỹ quốc, đêm nào cũng trong hy vọng và sáng ra người nào cũng ngáp dài trên cánh đồng với mồ hôi ướt đẫm cả người . Các tù nhân phải lao động khổ sai cật lực trong đói khát, lưỡi lê cùng nòng súng bên cạnh. Hội chứng nầy diễn lại thường xuyên trong ước mơ và hy vọng, thật sự nó không xảy ra như phương cách các tù nhân đã suy nghĩ, người Mỹ có thể cứu vớt đồng loại bằng nhiều giải pháp khác. Nhưng đây quả là một tín hiệu gởi đến nước Mỹ: niềm hãnh diện về lương tri - dù nơi vực thẳm tối tăm nhất của cuộc đời, ngoài lời cầu nguyện, họ đã chạy đến người Mỹ không vì sự giàu có hay tìm mua vũ khí, nhưng do tính hào hiệp, lòng nhân ái mà trên lĩnh vực lý trí họ rất tin các bạn sẽ  hành động.
Bên trong cũng như bên ngoài trại lúc nào cũng có nhiều người đang chạy lăng xăng một cách tích cực, họ cũng mặc quần áo tù nhưng tác phong rất giống những người cán bộ cộng sản, mọi chuyện đang xảy ra bình thường, nhưng đều bị quan trọng hoá giống như xảy ra trên chiến trường đầy dầu sôi lửa bỏng. Một thế giới không vận hành theo những gì họ nghĩ: chỉ có ta mới động. Họ là những người hồi chánh, nghĩa là những cán bộ cộng sản về qui hàng với chế độ miền Nam trước đây. Khi cộng sản nắm quyền, họ bị kêu án về tội phản bội, song trong trại giam, xét về lý lịch phần lớn họ vẫn hồng hơn, được tin tưởng hơn những người khác. Kẻ làm trưởng ban thi đua, trật tự, đội trưởng.v.v. Trong nhóm nầy, họ bảo vệ lẫn nhau rất chặt chẽ, và cũng có người được anh em kính trọng, số rất ít nầy họ có cuộc sống rất nhân cách và tình người, không hợp tác với bọn cai tù... Sau giờ điểm danh chiều thường các tù nhân hay ngồi trà lá tán gẫu, riêng nhóm nầy thu mình rất kỹ như chỉ ra khỏi mùng khi cần thiết.