Chống lại Trung Quốc

Mỹ, Asean thúc đẩy lập trường
chống lại Trung Quốc
JEREMY PAGE, PATRICK BARTA và JAY SOLOMON
22-9-2010
Mỹ và các đồng minh châu Á đang bắt đầu đẩy lui sự quả quyết ngày một gia tăng của Trung Quốc trong khu vực, tăng cường các quan hệ an ninh và đề cập thẳng thắn hơn về lập trường của họ tại những khu vực tranh chấp ở biển Hoa đông và biển Hoa Nam [Biển Đông].
Bằng chứng mới nhất cho hành động đối kháng này sẽ xuất hiện trong hôm nay khi Tổng thống Mỹ Barack Obama dự kiến thảo luận về Biển Hoa Nam [Biển Đông] – nơi Trung Quốc tuyên bố chủ quyền với hầu như toàn bộ khu vực – trong một bữa trưa tại New York với các nhà lãnh đạo Asean. Sự kiện này diễn ra bên lề cuộc họp Đại hội đồng LHQ tại New York và diễn ra sau cuộc gặp của ông Obama với Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo hôm qua.

Trước cuộc họp, vào hôm thứ Ba, Thủ tướng Singapore Lý Hiển Long nói với Wall Street Journal rằng, ông có kế hoạch sẽ nói với Tổng thống Obama rằng, Mỹ cần duy trì sự hiện diện của một nhà hoạt động tại châu Á để thể hiện “họ ở đây” như một cường quốc ở Thái Bình Dương.
“Mỹ đóng một vai trò ở châu Á mà Trung Quốc không thể thay thế”, ông nói, bao gồm cả “duy trì hòa bình trong khu vực”.
Nhật Bản – một đồng minh chính của Mỹ trong khu vực – đang đi tiên phong trong xu hướng đối đầu với Trung Quốc, đã đề cập tới một quan điểm cứng rắn khác thường xung quanh vụ va chạm giữa một tàu cá Trung Quốc và hai tàu tuần tra thuộc lực lượng phòng vệ bờ biển Nhật Bản ở gần quần đảo tranh chấp hai bên tại biển Hoa Đông hai tuần trước đây.
Hôm thứ Tư, Chánh văn phòng nội các Nhật Yoshito Sengoku đã kêu gọi đàm phán song phương cấp cao giữa Nhật Bản và Trung Quốc để tháo gỡ căng thẳng.
Kế hoạch cho một hành động trừng phạt thương mại của chính quyền địa phương Trung Quốc chống lại Tập đoàn Toyota Motor có thể làm gia tăng lo lắng rằng, tranh cãi này sẽ bắt đầu gây tổn hại tới quan hệ thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất của châu Á.
Các quốc gia Đông Á cũng âm thầm chống lại, với sự ủng hộ từ Mỹ, để khẳng định lợi ích quốc gia của chính họ, đặc biệt ở biển Hoa Nam [Biển Đông], với các phần mà Việt Nam, Philippines, Malaysia, Indonesia và Brunei tuyên bố chủ quyền.
Hàn Quốc, nước có quan hệ thương mại tăng mạnh với Trung Quốc, đã bị chọc giận bởi việc Bắc Kinh từ chối lên án Triều Tiên về vụ chìm một tàu chiến của Hàn Quốc hồi tháng 3, nhóm điều tra quốc tế đã đổ lỗi cho Triều Tiên trong vụ này.
Các phản ứng dữ dội cùng lúc cho thấy một sự thất bại rõ ràng về ngoại giao từ phía Trung Quốc, nước đã phải vật lộn lâu dài để có được cân bằng trong các quan hệ đối ngoại và rót viện trợ, đầu tư vào Đông Nam Á trong thập niên qua.
Giới phân tích đưa ra một cách giải thích là, tiếng nói ngoại giao của Trung Quốc đã trở nên ngạo mạn hơn khi nước này nổi lên mạnh mẽ hơn bao giờ hết từ cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu, gia tăng những lo ngại tiềm ẩn sâu xa trong khu vực về dự tính của một cường quốc mới.
Những người khác thì cho rằng, những gì diễn ra dường như là một chính sách ngoại giao lúng túng phản ánh tính phi thực tiễn của Quân đội Giải phóng Nhân dân (PLA) trong ngoại giao, đang bắt đầu điều khiển các vấn đề lợi ích quốc gia quan trọng, bao gồm biển Hoa Nam [Biển Đông]. Ảnh hưởng của PLA với chính trị nội địa đang gia tăng trong thời kỳ chuyển tiếp của giới lãnh đạo năm 2012, khi khát khao vươn tới những vị trí hàng đầu trong Đảng Cộng sản của những tướng lĩnh quyền lực được ủng hộ.
Quan điểm người dân tại Trung Quốc cũng đóng một vai trò tron vấn đề này, khi giới ngoại giao – đã phải vật lộn để đối phó với quá nhiều ràng buộc quốc tế – giờ đây lại chịu đựng áp lực phải
đưa ra tuyên bố cứng rắn để xoa dịu ý thức dân tộc chủ nghĩa bùng lên trên báo chí mang khuynh hướng chủ nghĩa dân túy và kinh viện.
Một chính sách ngoại giao mới hăng hái của Mỹ với châu Á đã kích động hơn sự ganh đua ngoại giao khi Washington đua với Trung Quốc giành ảnh hưởng trong khu vực sau một thập niên tập trung vào Iraq và gần đây hơn là Afghanistan.
“Những gì bạn chứng kiến là Nhật Bản, Hàn Quốc và Đông Nam Á được sự hỗ trợ của Mỹ, đang cố gắng chế ngự một Trung Quốc nổi lên quá giới hạn”, Ernest Bower, giám đốc chương trình Đông Nam Á thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế tại Washington nói.
Theo AP, hôm nay, ông Obama và các nhà lãnh đạo Asean sẽ đưa ra một tuyên bố chung mà Washington đề xuất là tái xác nhận tầm quan trọng của tự do hàng hải trên biển Hoa Nam [Biển Đông]. Tuyên bố này sẽ phản đối “việc sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực bởi bất kỳ bên tuyên bố chủ quyền nào nhằm thúc ép các bên tranh chấp chủ quyền ở biển Hoa Nam [Biển Đông]”.
Cách diễn đạt này rất có ý nghĩa và khiêu khích Trung Quốc – vì nó phản ánh một phát biểu của Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton tại một cuộc họp Asean khác ở Hà Nội trong tháng 7. Phát biểu này là câu trả lời cho thái độ quả quyết của các quan chức Trung Quốc trong một cuộc gặp với quan chức Mỹ tháng 3 rằng, Bắc Kinh coi biển Hoa Nam [Biển Đông] là một trong những “lợi ích cốt lõi” cùng với Tây Tạng và Đài Loan – nghĩa là theo họ không có chỗ cho việc thỏa hiệp.
Một số quốc gia Đông Nam Á được hiểu là đã ủng hộ bà đưa ra tuyên bố này, tuyên bố khiến người đồng cấp Trung Quốc – ngoại trưởng Dương Khiết Trì mô tả như một “sự công kích” vào Trung Quốc.
Thủ tướng Singapore, ông Lý, nói rằng bình luận của bà Clinton “nhắc nhở một cách hữu ích” vai trò chủ chốt của Mỹ trong khu vực và tầm quan trọng của tự do hàng hải tại đây. Singapore, vì vai trò như một nền kinh tế hiện đại và trung tâm tài chính quan trọng, cũng như nhờ vào vào mối quan hệ bền vững lâu dài với Mỹ, có thể cảm thấy thoải mái hơn khi bày tỏ những quan điểm như vậy so với các nước khác trong khu vực.
Trong khi đó, Việt Nam, làm chủ tịch Asean năm nay, đã tổ chức cuộc đối thoại quốc phòng đầu tiên với Mỹ vào tháng 8, 15 năm sau khi hai nước bình thường hóa quan hệ.
Căng thẳng giữa Trung Quốc và Việt Nam cũng gia tăng từ mùa thu năm ngoái, khi Hà Nội cáo buộc lính Trung Quốc đánh đập và cướp bóc những ngư dân Việt Nam khi họ tìm kiếm nơi trú ẩn khỏi một cơn bão tại biển Hoa Nam [Biển Đông].
Carlyle Thayer, một chuyên gia Đông Nam Á và giáo sư tại Đại học New South Wales ở Canberra nói, một số quốc gia Đông Nam Á nhìn vào Trung Quốc và nghĩ: “Ông nói với chúng tôi về sự phát triển hòa bình trong nhiều năm, nhưng chúng tôi lại không nhìn thấy hòa bình”, ông nhấn mạnh. “Đây không phải là những gì chúng tôi muốn”.
Hôm thứ Hai, người phát ngôn Nhà Trắng Ben Rhodes cho biết, ông Obama dự kiến dùng bữa trưa với các nhà lãnh đạo Asean dựa trên cuộc gặp tháng 7 tại Hà Nội của bà Clinton. “Ngoại trưởng Clinton… đã nói rõ ràng một số quan điểm rất quan trong trong cuộc gặp gần đây của bà với Asean”, ông Rhodes nói. “Và tôi tin tưởng rằng, tổng thống sẽ tiếp tục những thảo luận ấy”.
Theo các nhà ngoại giao châu Á, mặc dù một số thành viên Asean ủng hộ nội dung đề xuất trong tuyên bố chung sẽ đưa ra hôm nay, nhưng tuyên bố dường như sẽ hạ giọng để tránh Bắc Kinh phản kháng. “Dường như chưa phải lúc hợp lý để lao vào đối đầu mạnh mẽ với Trung Quốc”, một quan chức cấp cao châu Á tham gia chuẩn bị cuộc gặp trưa cho biết. Nhà Trắng từ chối bình luận về nội dung thảo luận quanh thông cáo.
Trước cuộc gặp thượng đỉnh, Trung Quốc đã thể hiện sự phản đối với đề xuất của Mỹ về biển Hoa Nam [Biển Đông]. “Chúng tôi mạnh mẽ phản đối bất kỳ nước nào không có gì để làm với vấn đề biển Hoa Nam [Biển Đông] lại đi dính líu vào cuộc tranh chấp này”, bà Khương Du, một người phát ngôn của bộ Ngoại giao Trung Quốc nói như vậy hôm thứ Ba. “Nó sẽ chỉ làm phức tạp hóa hơn là góp phần giải quyết vấn đề”.
Dù sao thì dường như Trung Quốc rốt cuộc đã rút lui từ những khẳng định “lợi ích cốt lõi”, với một số chuyên gia Trung Quốc cho rằng đây không phải là động thái khôn ngoan, và những người khác thì tranh luận rằng, rốt cuộc nó đã xảy ra.
Bằng chứng của việc phản ứng dữ dội – và tác động của nó với Trung Quốc – là rõ ràng trong cuộc tranh cãi gần đây giữa Bắc Kinh và Tokyo xung quanh vụ va chạm tàu ở gần quần đảo tranh chấp mà Trung Quốc gọi là Điếu Ngư, còn Nhật Bản gọi là Senkaku. Nhật đã thả tàu và 14 thủy thủ nhưng tiếp tục giữ lại thuyền trưởng tàu cá.
Trung Quốc đã sáu lần triệu đại sứ Nhật Bản và ngừng các cuộc trao đổi cấp cao của chính phủ. Thủ tướng Ôn của Trung Quốc vào thứ Ba đã đích thân yêu cầu trả tự do cho thuyền trưởng tàu cá. Nhưng Tokyo vẫn giữ nguyên lập trường, và dường như là mạo hiểm tới mức Bắc Kinh không muốn làm tổn hại quan hệ thương mai hay kích động kiểu bạo lực chống Nhật Bản từng hầu như vượt ngoài tầm kiểm soát trong một tranh cãi tương tự năm 2005.
“Quan điểm của bà Clinton tại Hà Nội có thể đóng góp vào sức mạnh thể hiện của Nhật Bản nhiều hơn hầu hết chúng ta khi tạo dựng lòng tin trong cuộc đối đầu lãnh thổ hiện nay với Trung Quốc”. Mark Borthwick, giám đốc Hội đồng Châu Á Thái Bình Dương Mỹ tại Trung tâm Đông – Tây ở Washington nói. “Nếu trong trường hợp đó, kế hoạch đang phát huy hiệu quả, vì để nó hoạt động, thì ở đây các đối tác và đồng minh của chúng ta đã có một giả định cơ bản là sự quan tâm và ủng hộ vững chắc của M
__________________