Ngày nay hình ảnh những đoàn quân của Hoa Kỳ ở Iraq, Afghanistan không khác là bao với những đoàn xe convoy của Mỹ nối đuôi nhau di chuyển liên tục ngày đêm trên các tuyến đường xung yếu giữa các thành phố và nơi đóng quân của các lực lượng Đồng Minh tại Việt Nam. Những người lính Mỹ mặc quân phục có áo giáp và được trang bị mọi thứ trên cơ thể mà đối phương gọi là được trang bị đến tận chân răng. Dân chúng cư ngụ hai bên đường thường bỏ cả công việc cho đến khi đoàn quân tiếp tế thật dài rời khỏi khoảng không gian nơi họ quan sát. Binh lính Mỹ lúc nào cũng vui vẻ trong cảnh giác, chỉ khi nào họ bị bắn sẻ hoặc có báo động từ xa, lúc đó họ mới giơ cao nòng súng, còn bình thường kẻ tháo các thùng đồ hộp trên những remorque thật dài và ném xuống cho các con trẻ đang chạy theo đoàn quân hậu cần và kêu ‘hello, hello’.

Cả người Việt đã lớn tuổi cũng nhận được các loại đồ hộp khác nhau nếu chịu đưa tay hứng lấy những món quà xã giao phi lộ dọc đường này. Thế là mỗi lần có dịp những đoàn quân Mỹ xuất hiện, các con trẻ tha hồ nhặt quà ném xuống từ các xe hậu cần, nhưng có những học sinh nhất quyết lại không chịu nhặt những lon đồ hộp này vì một chút lòng tự trọng đúng hơn là ‘sự tự ái dân tộc’ nên các bạn trẻ này không nhận quà theo cách này. Quả là người Mỹ có kiểu cho trịch thượng của người giàu và người dân Việt chân chất được nhìn ngắm người da trắng như lần đầu tiên và có lẽ ‘may mắn’ nhờ chiến tranh mà họ được tiếp cận với giống dân này.

Nada và các bạn hữu hãy còn quá bé vào lúc đó và không biết trong suy nghĩ của những binh sĩ kia có đặt vấn đề nơi họ đến đây và nghĩ rằng để bảo vệ chế độ tự do hay chỉ làm tròn bổn phận trong nghĩa vụ quân dịch của một công dân Hoa Kỳ. Tất nhiên điều sau đúng hơn trong mọi cách lập luận của mỗi người lính Mỹ khi đến Iraq, Afgha, Việt Nam. Và với nhiều người Việt trong đó có Nada cũng không ai nghĩ ra lý do quân đội Đồng Minh hiện diện nơi này để đánh nhau với Việt Cộng, ngoài ra cũng không ai suy luận cao hơn một chút đó là chúng ta Mỹ Việt có mẫu số chung cùng nhau lo bảo vệ những quyền cơ bản của con người mà dưới chế độc cộng sản con người sẽ không có gì cả.

Gia đình chàng cũng thuộc những người cộng tác ở miền Nam, những cố vấn Mỹ vẫn đến liên tục để tham khảo ý kiến, nhưng thật họ chỉ muốn biết sự phân loại các thành phần từ dân chúng đến các nhân vật từ tầm cỡ địa phương đến trung ương hơn là cùng nhau đưa ra các kế sách để bình định xã hội, cao hơn trong phạm vi chiến lược để đưa cuộc chiến đến thắng lợi, nhất là tính không kế tục của người Mỹ khi họ luôn thay đổi những người có trách nhiệm trong vai trò nào đó đến một người khác trong một nhiệm kỳ phục vụ mới và thường những con người mới này phải bắt đầu từ mọi thứ. Nghĩa là những năm người Mỹ hiện diện tại chiến trường Việt Nam, tình báo của họ mang tính khai thác và đối phó nhiều hơn. Nó không mang yếu tố tinh thần nền tảng để có sự chính danh cho cuộc chiến, tinh thần đó có thể thay đổi theo bản chất thực dụng nếu quyền lợi của Mỹ trong cục diện toàn cầu thay đổi, hà tất cuộc chiến cũng phải đổi thay.

Như vậy cuộc chiến đó không thể gọi là thắng thua theo kiểu ai diệt được đối phương trên chiến trường nhiều nhất sẽ chiến thắng vì ở đây ngay việc khởi đi cho sự bắt đầu có cuộc chiến với người lãnh đạo đoàn quân viễn chinh, một khi chỉ cần có cái lý để lên đường với người lãnh đạo đã là chiến thắng: một là nó giải quyết được lòng nhiệt thành của giới trẻ có môi trường huấn luyện thành những con người kiên cường để bảo vệ quốc gia khi cần. Thực chất của cuộc chiến với người lãnh đạo sẽ không làm cho quốc gia bị ngủ quên và chẳng may dân tộc nào trở thành nạn nhân trong cánh tay dài của quyền lực và biết sử dụng quyền lực của các ‘quân vương’ này thì dân tộc ấy phải gánh chịu. Giải thích theo thuyết nhân quả thì âu cũng là cái nghiệp của bao đời từ tiền kiếp cha ông dân tộc ấy đã gieo mà nay con cháu phải gánh chịu như diệt người thì người diệt lại mình.

Đàng khác, biết tạo một kẻ thù bên ngoài để tạo sự đoàn kết bên trong hay ít ra một phát đạn bắn được nhiều con chim – chiến trường Việt Nam đã trở thành một nơi khoe súng đạn giữa các siêu cường, con người cần chợ búa, siêu thị để giải quyết hàng hóa cũng như cần có chiến tranh để giải quyết súng đạn dư thừa, đồng thời giới thiệu phô bày những loại vũ khí tối tân hơn trong bản chất con người luôn thích chinh phục, trừng phạt và thật sự nếu có tiếng kêu chống chiến tranh hay lời kêu gọi như Kinh Hòa Bình đi nữa cũng chỉ đủ ru nhẹ tính khí hung ác của con người.

Theo dòng lịch sử những tiếng kêu ấy là người còn chút lương tri phải lên tiếng nhưng thực chất hầu như nếu không bán được vũ khí thì lấy đâu cúng Nhà thờ, cúng Chùa… Nada và các bạn hữu đều chứng kiến trên quê hương mình, các thánh lễ misa và ngày rằm các nhà sư đều kêu gọi cầu nguyện cho hòa bình, nhưng không có sự long trọng nào cao quý hơn khi sự đón tiếp diễn ra dành cho các nhà lãnh đạo quân phiệt, các ông tướng, ngay cấp tá cũng đã thấy khác xa với thường dân lắm rồi.

Vậy đâu là những vị thần hòa bình và những ông thần chiến tranh. Thần hòa bình như một chiêu bài để tạo chính nghĩa vì con người không ai chịu nhận mình làm điều ác vì có kẻ trộm, tham nhũng cũng biết nói để nuôi cha mẹ già yếu mà đồng lương không đủ; còn thần chiến tranh đó mới là bộ mặt thật của con người, NÓ là sự sống hằng ngày trong ưu thắng liệt bại mà ngay những giây phút đầu tiên nó – con tinh trùng kia phải vượt trội hơn trong số cả tỷ con tinh trùng khác, phải chiến thắng mới chào đời.

Ngày Xuân vẫn nhớ đâu đây triết lý là đi đường, đi đường đến Sự Thật, mỗi người trong chúng ta đang hiện diện ở đây đều là những hữu thể ban đầu hung dữ nhất trong sự chiến đấu so với hàng triệu con tinh trùng từ bụng mẹ như căn nguyên đầu tiên mà Đấng Tạo Hoá đã ban cho con người để thích nghi với môi trường và chống đỡ thiên nhiên. Nhưng cái man dã của thuở ban đầu theo tiến trình Hữu Thể và Thời Gian với định nghĩa của Ông Bà Will Durant: con người văn minh là con người biết kiềm chế, tự thắng chính mình để chiến thắng.

Lịch sử vẫn trong sự có lẽ: có lẽ tự thắng chính mình đã, đang và sẽ là cuộc chiến khó khăn nhất, hơn cả những cuộc viễn chinh của Thành Cát Tư hãn, Néron, Bush Cha và cao tay hơn trong binh pháp: người giỏi đánh không cần phải đánh, chỉ cần bày binh bố trận đã thắng như Reagan trong sự nghiệp dẹp tan chủ nghĩa Cộng sản trên toàn hành tinh.

Hoà Bình như một niềm mơ ước của con người trong những ngày Xuân, nhưng ngày Xuân vẫn chỉ là những ngày ngắn ngủi như trong một giấc mơ, những tháng dài còn lại khi con người phải đối mặt với bao thử thách trong cuộc đời, nghĩa là con người vẫn không chạy tránh khỏi Thần Chiến Tranh, nhưng Nada và các bạn hữu chàng vẫn luôn kiên trì cầu nguyện Hoà Bình vì cầu nguyện là để tìm được những ước mơ.

Nguyễn Quang

* Trích từ chương 36, tác phẩm Cái Giá của Tự Do, tác giả Nguyễn Quang với nội dung tâm lý thần kinh người dân trong chiến tranh Việt Nam.